Coğrafiya — 8-ci sinif
8-ci sinif coğrafiyası: coğrafi kəşflərin yeni mərhələsi, coğrafiya elminin sahələri və Azərbaycanda inkişafı; kartoqrafik təsvirlər, xəritələrin təsnifatı, məsafə və sahə hesablanması; qurşaq vaxtı, Yerin illik hərəkəti, işıqlanma qurşaqları və Günəş şüalarının düşmə bucağı; litosfer tavaları və qədim quru-su sahələri; hava kütlələri, daimi və mövsümi küləklər, siklon-antisiklon, yağıntılar və iqlim; Dünya okeanının temperaturu, duzluluğu və hərəkəti; biosfer, coğrafi təbəqə və təbii zonalar; ölkələrin təsnifatı, İEÖ və İEOÖ; əhalinin artımı və miqrasiyası, təbii ehtiyatlar və istehsalın təşkili; ekoloji mühit, çirklənmə mənbələri və mühafizə yolları — 10 bölmə, 49 mövzu.
Coğrafi kəşflərin yeni mərhələsi
Böyük Coğrafi kəşflərdən sonrakı tədqiqatlar: Berinq, Kuk, Humboldt, Livinqston və qütb kəşfləri.
Coğrafiya elminin inkişafı
Qədim Yunanıstandan Kopernik, Merkator, Humboldt, «Çellencer» və Dokuçayevə qədər coğrafi biliklərin toplanması və elm sahələrinin yaranması.
Müasir coğrafiya elminin yeni sahələri
Ekoloji, tibbi, rekreasiya, əhali, sosial, siyasi coğrafiya və coğrafi informasiya sistemləri.
Coğrafiyada yeni biliklərin toplanması yolları
Siyahıyaalınma, süni peyklər, elmi-tədqiqat stansiyaları, aerofoto və kosmik şəkillər, Ümumdünya Hava Xidməti.
Kartoqrafik təsvirlərin əhəmiyyəti
Plan və xəritələrin təsərrüfatda, hava proqnozunda, tikinti və nəqliyyatda tətbiqi.
Kartoqrafik təsvirlər məlumat mənbəyidir
Legenda, sinoptik xəritələr və topoqrafik planın 1:2000 və daha böyük miqyası.
Xəritələrdə təsvir üsulları
Keyfiyyət fonu, izoxətlər, nöqtələr, areal və hərəkət xətləri üsulları ilə obyektlərin göstərilməsi.
Xəritələrin təsnifatı
Miqyasa, məzmuna və əhatə etdiyi əraziyə görə böyük-orta-kiçik miqyaslı, ümumcoğrafi və tematik xəritələr.
Qurşaq vaxtı
Qrinviç meridianından hesablanan 24 saat qurşağı, Azərbaycanın III qurşağı, şərqə-qərbə saat fərqi.
Yerin illik hərəkəti
21 mart, 22 iyun, 23 sentyabr, 22 dekabr tarixləri, Şimal və Cənub tropikləri, fəsillərin yaranması.
Qütb gecə və gündüzləri
Şimal və Cənub qütb dairələri (66°33′), 22 iyun və 22 dekabrda qütb gündüzü və gecəsinin yaranması.
İşıqlanma qurşaqları
Tropik, Şimal və Cənub mülayim, Şimal və Cənub qütb işıqlanma qurşaqlarının sərhədləri və iqlim əlamətləri.
Yerin müasir üfüqi və şaquli hərəkət sahələri
Tektonik hərəkətlər, qırılma-qırışıqlıq, mütləq-nisbi yaş, Azərbaycanda Qafqaz qalxması və Kür-Araz enməsi.
Litosfer tavaları
Böyük və kiçik litosfer tavaları, astenosfer üzərində sürüşmə, konvergent və divergent sərhədlər.
Litosfer tavalarının hərəkətinin nəticələri
Vegener nəzəriyyəsi, orta okean silsilələri, Alp-Himalay qurşağı, novlar, adalar qövsü, Azərbaycanın tektonik zonaları.
Hava kütlələri və atmosfer cəbhələri
Hava kütlələrinin növləri (ekvatorial, tropik, mülayim, arktika) və atmosfer cəbhələrinin (isti, soyuq) yaranması.
Daimi və mövsümi küləklər
Daimi küləklər — passatlar, qərb küləkləri, şimal-şərq/cənub-şərq küləkləri — və yay-qış mussonları.
Siklon və antisiklonlar
Siklon və antisiklonların əmələ gəlməsi, hərəkət istiqaməti, tropik siklonlar və Azərbaycana təsir edən hava axınları.
Yağıntıların paylanması
Yağıntı növləri (leysan, aramsız-narın, çiskin), paylanma amilləri və Azərbaycanda yağıntının ərazi üzrə fərqləri.
Dünya okeanının yaranması
Dünya okeanının vulkanizm və yağışlarla yaranması, Pangeya-Pantalassa, Lavrasiya-Qondvananın parçalanması.
Okeanların öyrənilməsi
Okeanı öyrənmə alətləri: lot, exolot, batisfer, batiskaf, akvalanq; «Çellencer» ekspedisiyası, Marian çökəkliyi.
Okean suyunun temperaturu
Okean suyunun temperaturunun enliyə və dərinliyə görə dəyişməsi, okeanların orta temperaturlarının müqayisəsi.
Okean suyunun duzluluğu və şəffaflığı
Okean suyunun duzluluğu (promillə), izoqalin, natrium-xlor, enliklər üzrə duzluluq və suyun şəffaflığı.
Biosfer Yerin təbəqələri sistemində
Biosferin atmosfer, hidrosfer və litosferlə qarşılıqlı əlaqəsi: fotosintez, üzvi aşınma, torpaq yaranması.
Coğrafi təbəqə
Coğrafi təbəqənin sərhədləri, tərkib hissələri və Yerdəki həyatın inkişaf mərhələləri.
Bitki və heyvanların yaşayış mühiti
Bitki-heyvanların mühitə uyğunlaşması: ekvatorial, savanna, səhra, buz səhrası və mülayim zonaların şəraiti.
Təbii zonalar
Coğrafi qurşaq və təbii zona anlayışı; qütblərdən ekvatora doğru təbii zonalar və onların tipik bitki-heyvan növləri.
Ölkələrin inkişaf səviyyəsinə görə təsnifatı
Ölkələrin təsnifat meyarları, ÜDM və ÜMM anlayışları, postsənaye mərhələsi və aqrar ölkələr.
İnkişaf etmiş ölkələr (İEÖ)
İEÖ-in ortaq göstəriciləri və yarımqrupları: böyük yeddilik, Qərbi Avropa ölkələri, köçürmə kapitalizm ölkələri, orta inkişaf səviyyəli ölkələr.
İnkişaf etməkdə olan ölkələr (İEOÖ)
İEOÖ-in bölgəsi və qrupları: əsas ölkələr, neft ixrac edənlər, yeni sənaye ölkələri, keçid dövrü ölkələri, BRİKS.
Əhalinin sayı
Demoqrafiya elmi, dünya və Azərbaycan əhalisinin sayı, illik artım faizinin hesablanma nümunəsi.
Əhalinin təbii artımı və miqrasiyası
Təbii artımın iki tipi, demoqrafik böhran və partlayış, miqrasiya və onun iştirakçıları, illik mütləq artımın hesablanması.
Təbii ehtiyatlar
Təbii ehtiyatların növləri, tükənən-tükənməyən təsnifatı, potensial ehtiyatlar və təminat ölçüsü.
Təbii ehtiyatların təsərrüfat əhəmiyyəti
Xammalın iqtisadi ehtiyata çevrilməsi, dünya üzrə yataqların yerləşməsi və Azərbaycanın təbii sərvətləri.
İstehsalın təşkili formaları
İxtisaslaşma, təmərküzləşmə, kooperativləşmə, kombinələşmə anlayışları və Azərbaycandakı sənaye qovşaqları.
Ətraf mühiti çirkləndirən mənbələr
Təbii-coğrafi və sosial-iqtisadi çirklənmə mənbələri, gərgin ekoloji rayonlar, Montan-Pele vulkanı nümunəsi.
Təsərrüfat sahələri və ekoloji mühit
Yer qabığı, hidrosfer, radioaktiv və atmosfer çirklənməsi, çirklənmiş çaylar-dənizlər, Çernobıl qəzası.
Ətraf mühitin mühafizəsi yolları
Mühafizənin üç istiqaməti, YUNEP və Yaşıllar hərəkatı, beynəlxalq konfranslar və Kioto Protokolu.
Ətraf mühit və insanların sağlamlığının qorunması
Rekreasiya ehtiyatlarının iki qrupu, dünya irs abidələri, UNESCO siyahısı və Azərbaycanın beş obyekti.