Okean suyunun temperaturu
Okean suyunun temperaturunun enliyə və dərinliyə görə dəyişməsi, okeanların orta temperaturlarının müqayisəsi.
Okean suyunun temperaturu onun fiziki-kimyəvi xassələrindən biridir və suyun duzluluğu, şəffaflığı və səs dalğalarının suda yayılması ilə yanaşı öyrənilir. Səthdə suyun temperaturu coğrafi enlikdən, quru sahələrindən, okean cərəyanlarından, daxili küləklərdən, suyun dərinliyindən və ilin fəslindən asılı olaraq dəyişir. Ən yüksək orta illik temperatur 5-10° şimal enlikləri arasında olur, çünki bu ərazidə okeanlar az sahə tutur və sular çox qızır; qütblərdə isə su -1...-2°C-də donur, çünki duzluluq donma temperaturunu aşağı salır. Dərinliyə doğru getdikcə temperatur azalır: 20 metrə qədər sabit qalır, 100 metrə qədər mövsümi dəyişmə olur, qarışma nəticəsində 1000 metrə qədər üst hissə il ərzində qızır, 3000-4000 metrdən dərində isə 2-3°C-dən çox olmur. Dünya okeanları öz aralarında orta temperaturlarına görə fərqlənir: Sakit okean ən isti, Hind okeanı ikinci, Atlantik okeanı üçüncü, Şimal Buzlu okeanı isə ən soyuq okeandır. Bu fərqlər okeanların tutduğu sahə, cərəyanlar və küləklərlə əlaqədardır.
Məsələn: Sakit okean ekvatorial-tropik enliklərdə geniş ərazi tutduğu üçün orta temperaturu 19°C-dir, Şimal Buzlu okeanının orta temperaturu isə cəmi 0,9°C-dir.
Əsas terminlər
| Okean | Orta temperatur | Səbəb |
|---|---|---|
| Sakit okean | 19°C | Ekvatorial-tropik enliklərdə geniş ərazi tutur |
| Hind okeanı | 17°C | Ekvatora yaxın sahə kiçik, dağlar şimal küləklərini kəsir |
| Atlantik okeanı | 16,5°C | Ensiz ərazi, soyuq cərəyanlar, intensiv su mübadiləsi |
| Şimal Buzlu okeanı | 0,9°C | Ən soyuq okean |
Okeanların orta temperaturu ərazi genişliyi, cərəyanlar və küləklərdən asılıdır.
| Dərinlik | Temperatur xüsusiyyəti |
|---|---|
| 20 metrə qədər | Temperatur sabit qalır |
| 100 metrə qədər | Mövsümi dəyişmə müşahidə olunur |
| 1000 metrə qədər | Qarışma nəticəsində il ərzində qızır |
| 3000-4000 metrdən dərində | 2-3°C-dən çox olmur |
Dərinliyə doğru getdikcə okean suyunun temperaturu azalır.
- 1Məlumatları yaz: Atlantik okeanının orta temperaturu 16,5°C, Şimal Buzlu okeanının isə 0,9°C-dir.
- 2Fərqi hesabla: 16,5 − 0,9 = 15,6.
- 3Nəticə: İki okean arasındakı orta temperatur fərqi 15,6°C-dir.
- 1Hər okeanın orta temperaturunu yaz: Sakit okean 19°C, Hind okeanı 17°C, Atlantik okeanı 16,5°C, Şimal Buzlu okeanı 0,9°C.
- 2Ən yüksək qiymətdən başla: 19°C ilə Sakit okean sıranın əvvəlində yerləşir.
- 3Qalan qiymətləri azalan sırayla düz: 17°C ilə Hind, 16,5°C ilə Atlantik, 0,9°C ilə isə Şimal Buzlu okeanı ardınca gəlir.
- 4Nəticə: Sakit → Hind → Atlantik → Şimal Buzlu.
Ən çox günəş işığı düşdüyü üçün ən yüksək temperaturun tropik enliklərdə olduğunu düşünmək səhvdir — orada işığın əsas hissəsi buxarlanmaya sərf olunur, ən yüksək orta illik temperatur isə 5-10° şimal enlikləri zolağındadır.
Duzluluğun donma temperaturuna təsir etmədiyini düşünmək səhvdir — duzluluq artdıqca donma temperaturu aşağı düşür, ona görə qütb suları -1...-2°C-də donur.
Qarışmanı yalnız 20 metrlik sabit temperatur zolağı ilə məhdudlaşdırma — onun təsiri 1000 metrə qədər çatır, mövsümi dəyişmə isə yalnız 100 metrə qədərdir.
Okeanların isti-soyuq sırası: Sakit (19°C) → Hind (17°C) → Atlantik (16,5°C) → Şimal Buzlu (0,9°C).
Hind okeanının aşağı temperaturunun səbəbini (şimal küləklərini kəsən dağlar) Atlantik okeanının səbəbləri (ensiz ərazi, soyuq cərəyanlar, intensiv su mübadiləsi) ilə qarışdırma.
Qaydalar
- 1Okean suyunun temperaturu coğrafi enlikdən, quru sahələrindən, okean cərəyanlarından, daxili küləklərdən, dərinlikdən və fəsildən asılı olaraq dəyişir.
- 2Ən yüksək orta illik temperatur (27,4°C) 5-10° şimal enlikləri arasında olur, çünki bu zolaqda okeanlar az sahə tutur.
- 3Suyun duzluluğu artdıqca onun donma temperaturu aşağı düşür, ona görə okean suyu qütblərdə -1...-2°C-də donur.
- 4Okean suyunun temperaturu dərinliyə doğru azalır: 20 metrə qədər sabit qalır, 100 metrə qədər mövsümi dəyişmə olur, 1000 metrə qədər il ərzində qızır, 3000-4000 metrdən dərində isə 2-3°C-dən çox olmur.
- 5Sakit okean (19°C) ən isti, Şimal Buzlu okeanı (0,9°C) isə ən soyuq okeandır.
- 6Hind okeanının aşağı temperaturuna onun ekvatora yaxın kiçik ərazisi və şimal küləklərini kəsən dağlar səbəb olur.
- 7Atlantik okeanının aşağı temperaturuna onun ensiz ərazisi, soyuq cərəyanları və digər okeanlarla intensiv su mübadiləsi səbəb olur.
Məşq
6 asan · 6 orta · 6 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir