Azərbaycanın ekoloji vəziyyəti və turizm-rekreasiya ehtiyatları
Neftlə çirklənmiş rayonlar, çirklənmiş çaylar, kurort-rekreasiya zonaları və mineral bulaqlar.
Azərbaycanın neft-qaz ölkəsi olması ölkənin iqtisadi inkişafına böyük təsir göstərsə də, hasilat rayonlarının həddən artıq çirklənməsinə və Abşeron, Xəzərsahili rayonlarda ekoloji böhrana səbəb olmuşdur. Sənaye və məişət tullantıları, kənd təsərrüfatı kimyəvi maddələri, meliorasiya suları, həmçinin təbii sərvətlərin istismarı, torpaqların əkilməsi və meşələrin qırılması ekoloji gərginliyi daha da artırır. Neftlə çirklənmiş ərazilərə Abşeron, Neftçala, Siyəzən, Salyan rayonları və Şirvan şəhəri ətrafı aiddir; Daşkəsənin və Abşeronun karxanaları, neft hasilatı rayonları, Kür-Araz ovalığının çirklənmiş sahələri rekultivasiyaya ehtiyac duyur. Bu problemin qarşısını almaq üçün təmizləyici qurğular tikilir, yeni texnologiya tətbiq edilir və rekultivasiya işləri aparılır. Digər tərəfdən, Xəzər sahilləri, Göygöl, Naxçıvanda Batabat gölü, bir sıra dağlıq iqtisadi rayonlar və dağlıq-dağətəyi ərazilərdəki mineral bulaqlar kurort-turizm təsərrüfatı üçün zəngin təbii ehtiyat yaradır. Tarixi abidələr də turizmin inkişafına xidmət edir.
Məsələn: Naxçıvanda Batabat gölü ətrafı rekreasiya zonası kimi, Badamlı və Sirab isə mineral bulaq kimi eyni bölgədə yerləşir.
Əsas terminlər
| Region | Mineral bulaqlar |
|---|---|
| Naxçıvan | Badamlı, Sirab, Vayxır, Darıdağ |
| Quba-Xaçmaz | Cimi, Xaşi, Xaltan, Qalaaltı |
| Kəlbəcər | İstisu |
| Şuşa | Turşsu, Şırlan |
Hər bölgənin mineral bulaqları dağlıq və dağətəyi ərazilərlə bağlıdır.
| Kateqoriya | Ərazilər |
|---|---|
| Neftlə çirklənmiş | Abşeron, Neftçala, Siyəzən, Salyan, Şirvan ətrafı |
| Rekultivasiya tələb edən | Daşkəsən və Abşeron karxanaları, Kür-Araz ovalığının çirklənmiş sahələri |
| Kurort-rekreasiya | Xəzər sahilləri, Göygöl, Batabat gölü, dağlıq iqtisadi rayonlar |
Eyni ölkə ərazisində çirklənmə ilə rekreasiya potensialı yan-yana mövcuddur.
- 1Əraziyə bax: Abşeron həm neftlə çirklənmiş ərazilər sırasında, həm də ölkənin əsas istirahət yerlərindən biridir.
- 2Fərqi tap: Neft hasilatı rayonları çirklənməyə, yarımadanın şimal sahilləri isə istirahətə xidmət edir.
- 3Nəticə: Eyni yarımadanın müxtəlif hissələri fərqli funksiya daşıya bilər: biri sənaye-hasilat, digəri kurort-rekreasiya.
- 1Çayı müəyyən et: Kür çayının çirklənmə vəziyyətinə baxaq.
- 2Birinci mərhələni tap: Kür ölkə ərazisinə daxil olmazdan əvvəl artıq çirklənmiş vəziyyətdə olur.
- 3İkinci mərhələni tap: Ölkə daxilində də sənaye və məişət tullantıları ilə çirklənməyə davam edir.
- 4Nəticə: Kür çayı çirklənmə baxımından həm ölkədən kənar, həm də ölkə daxili mərhələni birlikdə yaşayır.
Naxçıvanın mineral bulaqlarını (Badamlı, Sirab, Vayxır, Darıdağ) Quba-Xaçmazınkı (Cimi, Xaşi, Xaltan, Qalaaltı) ilə qarışdırmaq səhvdir — hər region öz bulaqları ilə fərqlənir.
Abşeronu yalnız çirklənmiş ərazi hesab edib onun şimal sahillərinin ölkənin əsas istirahət yerlərindən biri olduğunu unutmaq səhvdir.
Ekoloji problemin SƏBƏBİ ilə HƏLLİNİ qarışdırma: kənd təsərrüfatı kimyəvi maddələri və meliorasiya suları səbəbdir, təmizləyici qurğu, yeni texnologiya və rekultivasiya isə həll yoludur.
Kür çayı ölkəyə çirklənmiş halda daxil olur və ölkə daxilində sənaye, məişət tullantıları ilə çirklənməyə davam edir.
Bakı və Sumqayıtda kimya, neft-kimya və neftayırma zavodları atmosferi çirkləndirir, Gəncədə isə Alüminium zavodu — hər şəhərin öz çirkləndirici sənayesi var.
Qaydalar
- 1Neft-qaz sənayesinin inkişafı iqtisadi fayda ilə yanaşı, hasilat rayonlarında ciddi ekoloji problemlər də yaradır.
- 2Sənaye və məişət tullantıları, kənd təsərrüfatında istifadə edilən kimyəvi maddələr, meliorasiya suları, torpaqların əkilməsi və meşələrin qırılması ekoloji gərginliyi artırır.
- 3Pozulmuş torpaqların bərpası (rekultivasiya), təmizləyici qurğuların tikilməsi və yeni texnologiyanın tətbiqi ekoloji problemlərin həllinə xidmət edir.
- 4Ən mühüm təbii rekreasiya ehtiyatları Xəzər dənizinin sahillərindədir; Göygöl, Batabat gölü ətrafı və dağlıq iqtisadi rayonlar da mühüm istirahət imkanları yaradır.
- 5Qalalar, tarixi-memarlıq abidələri və qədim yaşayış məskənləri təbii ehtiyatlarla yanaşı turizmin inkişafına kömək edir.
- 6Dağlıq və dağətəyi sahələrdəki mineral bulaqlar müalicə mənbəyi kimi istifadə oluna bilər.
- 7Ölkənin çayları həm ölkədən kənarda, həm də ölkə daxilində sənaye, məişət tullantıları və meliorasiya suları ilə çirklənir.
Məşq
6 asan · 6 orta · 6 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir