Ətraf mühit və insanların sağlamlığının qorunması
Rekreasiya ehtiyatlarının iki qrupu, dünya irs abidələri, UNESCO siyahısı və Azərbaycanın beş obyekti.
Yaşadığımız mühitin qorunması təkcə təbii tarazlığın bərpası və gələcək nəsillərə ötürülməsi üçün deyil, həm də insan sağlamlığının bərpası və xəstəliklərin müalicəsi üçün vacibdir — mineral bulaqlar, dağların və sahilboyu ərazilərin əlverişli iqlim-sağlamlıq şəraiti bu məqsədlə istifadə olunur. Ekoloji cəhətdən təmiz, iqlimi əlverişli ərazilərdə istirahətin təşkili üçün infrastruktur yaradılır və bu, turizm-rekreasiya təsərrüfatının (turizm sənayesinin) əsasını təşkil edir. Rekreasiya və turizmin təşkili üçün istifadə edilə bilən, tarixi-bədii dəyəri və sağlamlıq əhəmiyyəti olan təbii və antropogen obyektlərə rekreasiya ehtiyatları deyilir. Onlar iki qrupa ayrılır: sahilboyu ərazilər, dağlar, meşələr və mineral suları əhatə edən təbii rekreasiya-turizm ehtiyatları, həmçinin tarixi, arxeoloji, şəhərsalma, arxitektura və incəsənət abidələrindən ibarət mədəni-tarixi ehtiyatlar. 1972-ci ildə Parisdə UNESCO Ümumdünya Mədəni və Təbii İrsin qorunması haqqında Konvensiyanı qəbul etmiş, siyahıya daxil olan obyektlərin sayı isə hər il artır. Azərbaycan bu quruma 1993-cü ildə qoşulmuş, beş obyekti siyahıya daxil edilmişdir.
Məsələn: Bakıdakı Qız Qalası, İçəri şəhər, Şirvanşahlar Sarayı, Şəki Xan Sarayı və Qobustan Tarix-Bədii Qoruğu Azərbaycanın Ümumdünya Mədəni İrs siyahısındakı beş obyektidir.
Əsas terminlər
| Ehtiyat növü | Tərkibi | Nümunə |
|---|---|---|
| Təbii rekreasiya-turizm | Sahilboyu ərazi, dağ, meşə, mineral su | Aralıq dənizinin sahilləri |
| Mədəni-tarixi | Tarixi, arxeoloji, şəhərsalma, arxitektura, incəsənət abidələri | Kreml, Tac-Mahal, Kolizey, Vestminster |
Obyektin təbii mənşəli, yoxsa insan əli ilə yaradılmış olması onun qrupunu müəyyən edir.
| Obyekt | Yeri |
|---|---|
| Qız Qalası | Bakı |
| İçəri şəhər | Bakı |
| Şirvanşahlar Sarayı | Bakı |
| Şəki Xan Sarayı | Şəki |
| Qobustan Tarix-Bədii Qoruğu | Qobustan |
Azərbaycan 1993-cü ildə qoşulduğu Konvensiya çərçivəsində bu beş obyekti siyahıya daxil etdirmişdir.
- 1Obyekti müəyyən et: Aralıq dənizinin sahilləri dünyanın ən mühüm turizm mərkəzi sayılır.
- 2Əlaməti tap: Sahilboyu ərazilər təbii rekreasiya-turizm ehtiyatlarının tərkibinə daxildir, insan tərəfindən yaradılmır.
- 3Nəticə: Bu əraziyə görə söhbət təbii rekreasiya-turizm ehtiyatından gedir, mədəni-tarixi ehtiyatdan yox.
- 1İlləri müəyyən et: Konvensiya 1972-ci ildə Parisdə qəbul edilmiş, Azərbaycan isə 1993-cü ildə quruma qoşulmuşdur.
- 2Fərqi hesabla: 1993 - 1972 = 21.
- 3Nəticə: Azərbaycan Konvensiyanın qəbulundan 21 il sonra quruma qoşulmuşdur.
Mineral suları mədəni-tarixi ehtiyat hesab etmək səhvdir — mineral sular dağ, meşə və sahilboyu ərazi kimi təbii rekreasiya-turizm ehtiyatına aiddir.
Turizm-rekreasiya təsərrüfatının yaranma ardıcıllığını tərsinə çevirmək səhvdir — əvvəlcə əlverişli ekoloji-iqlim şəraiti olur, sonra infrastruktur qurulur, təsərrüfat isə son nəticədir.
Azərbaycanın beş obyektini qarışdırma: Qız Qalası, İçəri şəhər, Şirvanşahlar Sarayı, Şəki Xan Sarayı, Qobustan Tarix-Bədii Qoruğu.
Kreml, Tac-Mahal, Kolizey, Vestminster və Misir piramidaları dünyanın klassik mədəni-tarixi nümunələridir, lakin Azərbaycanın deyil, başqa ölkələrin obyektləridir.
Rekreasiya ehtiyatları yalnız iki qrupa ayrılır: təbii rekreasiya-turizm ehtiyatları və mədəni-tarixi ehtiyatlar.
Qaydalar
- 1Rekreasiya ehtiyatları təbii (sahilboyu ərazi, dağ, meşə, mineral su) və mədəni-tarixi (tarixi, arxeoloji, şəhərsalma, arxitektura, incəsənət abidələri) olmaqla iki qrupa ayrılır.
- 2Ümumdünya Mədəni və Təbii İrs siyahısı 1972-ci il UNESCO Konvensiyası əsasında yaradılmış və ildən-ilə genişlənir.
- 3Azərbaycan Konvensiyanı qəbul edən quruma 1993-cü ildə qoşulmuş, İçəri şəhər, Qız Qalası, Şirvanşahlar Sarayı, Şəki Xan Sarayı və Qobustan Tarix-Bədii Qoruğu bu siyahıdadır.
- 4Milli adət-ənənələr, mərasimlər və bayramlar da turizmin inkişafına xidmət edir.
- 5Ekoloji cəhətdən təmiz və iqlimi əlverişli ərazilərdə yaradılan infrastruktur turizm-rekreasiya təsərrüfatının əsasını qoyur.
- 6Mühitin qorunması təkcə təbiətin deyil, həm də insan sağlamlığının və mədəniyyət abidələrinin qorunması deməkdir.
Məşq
7 asan · 7 orta · 7 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir