Ətraf mühitin mühafizəsi yolları
Mühafizənin üç istiqaməti, YUNEP və Yaşıllar hərəkatı, beynəlxalq konfranslar və Kioto Protokolu.
Ətraf mühitin mühafizəsi hazırda ən vacib qlobal problemlərdən biridir; bu sahədə görülən işlər texnologiyanın inkişaf səviyyəsindən, təbii ehtiyatlardan istifadə və onların kompleks emalından, ölkədə bu sahəyə ayrılan vəsaitdən asılıdır. Ekoloji problemlərin həlli üçün istifadə edilən yolları üç böyük qrupda birləşdirmək olar. Birinci qrupa təmizləyici qurğuların tikilməsi, zibillərin məhv edilməsi və emalı, torpaqların rekultivasiyası (bərpa edilməsi) aiddir. İkinci qrup təbiəti qoruyan, tamamilə yeni texnologiyanın işlənib hazırlanmasını və tətbiqini nəzərdə tutur: az tullantılı istehsalın inkişafı, tullantıların yenidən emalı, sənaye sularının təmizlənməsi və dövriyyəli su təchizatı sisteminə keçid. Üçüncü istiqamət insanların yaşadığı mühitin və sağlamlığının qorunması üçün çirkli istehsal sahələrinin düzgün yerləşdirilməsini, əhalinin çox cəmləndiyi iri şəhərlərdən isə köçürülməsini zəruri sayır. İqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş ölkələr ətraf mühitin qorunmasına yönəlmiş ekoloji siyasət həyata keçirir, son vaxtlarda belə siyasət bəzi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə də aparılır. Qlobal səviyyədə BMT-nin köməyi ilə YUNEP yaradılmış, bir çox ölkədə isə Yaşıllar hərəkatı təbiətin qorunması üçün çalışır.
Məsələn: Kioto Protokolu üzrə hər ölkəyə atılan tullantıların miqdarı üzrə kvota (norma) verilmişdir ki, atmosferdə zərərli qazların miqdarı müəyyən səviyyədən yuxarı qalxmasın.
Əsas terminlər
| İstiqamət | Məzmunu |
|---|---|
| Birinci | Təmizləyici qurğular, zibillərin məhvi və emalı, torpaqların rekultivasiyası |
| İkinci | Az tullantılı istehsal, tullantıların yenidən emalı, sənaye sularının təmizlənməsi, dövriyyəli su sistemi |
| Üçüncü | Çirkli istehsalın düzgün yerləşdirilməsi və ya iri şəhərlərdən köçürülməsi |
Hər istiqamət ekoloji problemin fərqli tərəfinə — təmizləməyə, texnologiyaya və insan sağlamlığına — yönəlib.
| Konfrans | İl |
|---|---|
| Stokholm | 1972 |
| Rio-de-Janeyro | 1992 |
| Kioto | 1997 |
| Yohannesburq | 2002 |
| Kopenhagen | 2009 |
Konfranslar xronoloji ardıcıllıqla qlobal ekoloji siyasətin formalaşmasına töhfə vermişdir.
- 1Tədbiri müəyyən et: Bir müəssisə sənaye sularının təmizlənməsi üçün tamamilə yeni texnologiya tətbiq edib.
- 2Əlaməti tap: Tamamilə yeni texnologiyanın işlənib tətbiqi ikinci istiqamətin əlamətidir.
- 3İkinci tədbiri müəyyən et: Eyni müəssisə əhalinin çox cəmləndiyi iri şəhərdən kənara köçürülüb.
- 4Nəticə: Sənaye sularının təmizlənməsi ikinci istiqamətə, şəhərdən köçürülmə isə üçüncü istiqamətə aiddir.
- 1İlləri müəyyən et: Kioto konfransı 1997-ci ildə, Kopenhagen konfransı isə 2009-cu ildə keçirilib.
- 2Fərqi hesabla: 2009 - 1997 = 12.
- 3Nəticə: Kioto ilə Kopenhagen konfransları arasında 12 il fərq var.
Üçüncü istiqaməti (istehsalın köçürülməsi) ikinci istiqamətlə (yeni texnologiya) qarışdırmaq səhvdir — biri yerləşdirmə, digəri texnologiya məsələsidir.
Kioto konfransının Rio-de-Janeyrodan əvvəl keçdiyini düşünmək səhvdir — Rio-de-Janeyro 1992-ci ildə, Kioto isə ondan sonra, 1997-ci ildə keçirilib.
Beş konfransın xronoloji sırası: Stokholm (1972) → Rio-de-Janeyro (1992) → Kioto (1997) → Yohannesburq (2002) → Kopenhagen (2009).
YUNEP BMT-nin köməyi ilə yaradılmış rəsmi təşkilatdır, Yaşıllar hərəkatı isə ayrı-ayrı ölkələrdə fəaliyyət göstərən hərəkatdır.
Ekoloji siyasəti ilk növbədə İEÖ həyata keçirir, son vaxtlar isə bəzi İEOÖ də bu yola qoşulur.
Qaydalar
- 1Ekoloji problemlərin həlli üçün üç əsas istiqamət mövcuddur: təmizləyici tədbirlər, yeni texnologiyalar və insanların yaşadığı mühitin qorunması.
- 2Birinci istiqamətə təmizləyici qurğuların tikilməsi, zibillərin məhv edilməsi və emalı, torpaqların rekultivasiyası aiddir.
- 3İkinci istiqamətə az tullantılı istehsal, tullantıların yenidən emalı, sənaye sularının təmizlənməsi və dövriyyəli su təchizatı sisteminə keçid aiddir.
- 4Üçüncü istiqamət insanların sağlamlığının qorunması üçün çirkli istehsal sahələrinin düzgün yerləşdirilməsini və ya köçürülməsini nəzərdə tutur.
- 5YUNEP Təbii Ehtiyatlardan Səmərəli İstifadə və Ətraf Mühitin Qorunması üzrə Təşkilatdır; bir çox ölkədə Yaşıllar hərəkatı da fəaliyyət göstərir.
- 6Qlobal ekoloji siyasətin formalaşmasında Stokholm (1972), Rio-de-Janeyro (1992), Kioto (1997), Yohannesburq (2002) və Kopenhagen (2009) konfransları mühüm rol oynamışdır.
- 7Kioto Protokolu ölkələrə atılan tullantıların miqdarı üzrə kvota müəyyən etmişdir.
- 8İEÖ-də ekoloji problemlərin yaranması ehtiyatlardan böyük həcmdə istifadə ilə əlaqədardır; İEOÖ-də isə geri qalmış təsərrüfat, yoxsulluq və ehtiyatların çatışmaması problemlərin həllinə mane olur, ona görə də onlara yardım göstərilməsi vacibdir.
Məşq
7 asan · 7 orta · 7 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir