İnkişaf etməkdə olan ölkələr (İEOÖ)
İEOÖ-in bölgəsi və qrupları: əsas ölkələr, neft ixrac edənlər, yeni sənaye ölkələri, keçid dövrü ölkələri, BRİKS.
İnkişaf etməkdə olan ölkələrə Şərqi Avropa, Asiya, Afrika və Latın Amerikasında yerləşən əksər ölkələr aid edilir. Onların əksəriyyəti tarixən müstəmləkə olmuş və hazırda da iqtisadi cəhətdən asılı vəziyyətdədir. İEOÖ iqtisadi və sosial inkişaf səviyyəsinə görə geri qalır: iqtisadiyyat mineral-xammal və aqrar-xammal istiqamətlidir, urbanizasiyanın səviyyəsi əsasən aşağı, əhalinin təbii artımı yüksək, həyat səviyyəsi isə aşağıdır. Təsərrüfatında faydalı qazıntıların hasilatı və satışı mühüm yer tutan ölkələr mineral-xammal, kənd təsərrüfatı məhsullarını becərib xammal kimi ixrac edənlər isə aqrar-xammal ölkələri adlanır. Aralarında böyük fərqlər olduğuna görə İEOÖ qruplara ayrılır. Əsas ölkələr — Braziliya, Meksika, Hindistan və Çin — güclü potensiala malikdir və ÜDM-in miqdarına görə dünyada ilk 20 ölkə sırasına daxildir, hər nəfərə düşən ÜDM-ə görə isə digər İEOÖ ilə eyni sırada durur. Neft ixrac edən ölkələrdə neftin satışından hər nəfərə düşən ÜDM 10-15 min dollardan çoxdur. Yeni sənaye ölkələri — İndoneziya, Tailand, Malayziya, Filippin, Uruqvay, Çili, Argentina və s. — xarici investisiya, idxal edilən texnologiya və nisbətən ucuz, ixtisaslı işçi qüvvəsi hesabına elmtutumlu sənaye məhsulları istehsal edir. Keçid dövründə olan ölkələr Şərqi Avropanın və Asiyanın keçmiş və hazırkı sosialist ölkələridir.
Məsələn: Malayziya güclü emal sənayesi sahələrinə malik olduğu üçün yeni sənaye ölkələrinə aid edilir.
Əsas terminlər
| Qrup | Əsas xüsusiyyəti |
|---|---|
| Əsas ölkələr | Güclü potensial; ÜDM-in miqdarına görə dünyada ilk 20 ölkə sırasında (Braziliya, Meksika, Hindistan, Çin) |
| Neft ixrac edən ölkələr | Neftin satışından hər nəfərə düşən ÜDM 10-15 min dollardan çox |
| Yeni sənaye ölkələri | Xarici investisiya, idxal texnologiya və ucuz ixtisaslı işçi qüvvəsi hesabına elmtutumlu məhsul istehsalı |
| Keçid dövründə olan ölkələr | Şərqi Avropa və Asiyanın keçmiş və hazırkı sosialist ölkələri |
İEOÖ aralarındakı böyük fərqlərə görə bu qruplara ayrılır.
| Ölkə | Əsas ölkələr qrupunun üzvüdürmü? |
|---|---|
| Braziliya | Bəli |
| Rusiya | Xeyr |
| Hindistan | Bəli |
| Çin | Bəli |
| CAR | Xeyr |
BRİKS-ə Braziliya, Rusiya, Hindistan, Çin və CAR daxildir; bunlardan üçü eyni zamanda əsas ölkələr qrupunun da üzvüdür.
- 1Ölkənin xüsusiyyətini oxu: Malayziya güclü emal sənayesi sahələrinə malikdir.
- 2Meyarı tətbiq et: Yeni sənaye ölkələri xarici investisiya, idxal texnologiya və ucuz, ixtisaslı işçi qüvvəsi hesabına elmtutumlu sənaye məhsulları istehsal edir.
- 3Nəticə: Malayziya bu meyara uyğun olduğu üçün yeni sənaye ölkələrinə aid edilir.
- 1BRİKS tərkibini yaz: BRİKS-ə Braziliya, Rusiya, Hindistan, Çin və CAR daxildir.
- 2Əsas ölkələr qrupunu yaz: Əsas ölkələr qrupuna Braziliya, Meksika, Hindistan və Çin daxildir.
- 3Ortaq üzvləri tap: Braziliya, Hindistan və Çin hər iki qrupda yer alır.
- 4Nəticə: Rusiya və CAR yalnız BRİKS-in, Meksika isə yalnız əsas ölkələr qrupunun üzvüdür.
Argentina, Tailand və Uruqvay kimi güclü emal sənayesinə malik yeni sənaye ölkələrini neft ixrac edən ölkələrlə qarışdırmaq səhvdir.
BRİKS-i neft ixrac edən ölkələr qruplaşması ilə qarışdırmaq səhvdir — BRİKS-in tərkibi Braziliya, Rusiya, Hindistan, Çin və CAR-dır.
Əsas ölkələrin ÜDM-in ümumi miqdarına görə ilk 20-də olması onların inkişaf etmiş ölkə olduğu demək deyil — hər nəfərə düşən ÜDM-ə görə onlar digər İEOÖ ilə eyni sırada durur.
Mineral-xammal ölkələri faydalı qazıntıların hasilatına, aqrar-xammal ölkələri isə kənd təsərrüfatı məhsulunun xammal kimi ixracına əsaslanır.
Keçid dövründə olan ölkələri müəyyən edən əlamət sosialist keçmişidir, müstəqilliyin yeni əldə olunması və ya siyasi sistemin dəyişməsi tək başına deyil.
Qaydalar
- 1İnkişaf etməkdə olan ölkələrə Şərqi Avropa, Asiya, Afrika və Latın Amerikasında yerləşən əksər ölkələr aid edilir.
- 2Bu ölkələrin əksəriyyəti tarixən müstəmləkə olmuş və hazırda da iqtisadi cəhətdən asılı vəziyyətdədir.
- 3İEOÖ-də urbanizasiyanın səviyyəsi əsasən aşağı, əhalinin təbii artımı yüksək, həyat səviyyəsi isə aşağıdır.
- 4Təsərrüfatı faydalı qazıntıların hasilatına və satışına əsaslanan ölkələr mineral-xammal, kənd təsərrüfatı məhsullarını xammal kimi ixrac edənlər isə aqrar-xammal ölkələri adlanır.
- 5Əsas ölkələr — Braziliya, Meksika, Hindistan və Çin — ÜDM-in miqdarına görə dünyada ilk 20 ölkə sırasına daxildir, hər nəfərə düşən ÜDM-ə görə isə digər İEOÖ ilə eyni sırada durur.
- 6Neft ixrac edən ölkələrdə neftin satışından əldə edilən gəlirlər hesabına hər nəfərə düşən ÜDM 10-15 min dollardan çoxdur.
- 7Yeni sənaye ölkələri xarici investisiya, idxal edilən texnologiya və nisbətən ucuz, ixtisaslı işçi qüvvəsi hesabına elmtutumlu sənaye məhsulları istehsal edir.
- 8Keçid dövründə olan ölkələr Şərqi Avropanın və Asiyanın keçmiş və hazırkı sosialist ölkələridir.
- 9Son vaxtlar İEÖ və İEOÖ-in bir neçə qruplaşması yaranmışdır; onlardan biri BRİKS adlanır və bura Braziliya, Rusiya, Hindistan, Çin və CAR daxildir.
Məşq
7 asan · 7 orta · 7 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir