İnkişaf etmiş ölkələr (İEÖ)
İEÖ-in ortaq göstəriciləri və yarımqrupları: böyük yeddilik, Qərbi Avropa ölkələri, köçürmə kapitalizm ölkələri, orta inkişaf səviyyəli ölkələr.
İnkişaf etmiş ölkələr (İEÖ) ABŞ, Kanada, Yaponiya və Qərbi Avropa ölkələrini əhatə edir; onlar dünyanın əksər ölkələrindən əhalinin gəlirlərinə və həyat səviyyəsinə, təqdim olunan xidmətlərin yüksək səviyyədə olmasına, sənaye və təsərrüfatın, şəhər infrastrukturunun inkişafına görə irəlidədir. Bu ölkələri birləşdirən oxşar cəhətlərə əhalinin həyat və sağlamlıq səviyyəsinin yüksəkliyi, ÜDM-in hər nəfərə orta hesabla 20-30 min ABŞ dolları həcmində olması, orta ömür müddətinin çoxluğu, urbanizasiyanın və təhsil səviyyəsinin yüksəkliyi, xidmət sferası ilə emal sənayesinin böyük payı aiddir. İEÖ-i bir neçə yarımqrupa bölmək olar. Birinci yarımqrupu 'böyük yeddilik' — ABŞ, Yaponiya, AFR, Fransa, Böyük Britaniya, İtaliya və Kanada təşkil edir. İkinci yarımqrupa Qərbi Avropanın iqtisadiyyatı güclü inkişaf etmiş ölkələri, üçüncü yarımqrupa isə 'köçürmə kapitalizm ölkələri' — Avstraliya İttifaqı, Yeni Zelandiya, CAR və İsrail daxildir; Kanada da bu qrupa aid edilir. Orta inkişaf səviyyəsinə malik olan ölkələrə İspaniya, Yunanıstan, Portuqaliya və İrlandiya aiddir. Koreya Respublikası və Sinqapur 1997-ci ildə, Kipr isə 2001-ci ildə İEÖ qrupuna daxil edilmişdir.
Məsələn: 'böyük yeddilik' ölkələrinin payına dünyanın ümumi və sənaye məhsulları istehsalının 40%-dən çoxu düşür və onlar Qərbi Avropa, Şimali Amerika və Şərqi Asiyada yerləşir.
Əsas terminlər
| Yarımqrup | Ölkələr |
|---|---|
| Birinci (böyük yeddilik) | ABŞ, Yaponiya, AFR, Fransa, Böyük Britaniya, İtaliya, Kanada |
| İkinci (Qərbi Avropa) | İsveçrə, Avstriya, Belçika, Niderland, İsveç, Norveç, Danimarka, Finlandiya, İslandiya, Lüksemburq |
| Üçüncü (köçürmə kapitalizm) | Avstraliya İttifaqı, Yeni Zelandiya, CAR, İsrail (Kanada da bu qrupa aiddir) |
| Orta inkişaf səviyyəli | İspaniya, Yunanıstan, Portuqaliya, İrlandiya |
Kanada eyni zamanda həm birinci, həm üçüncü yarımqrupun üzvüdür.
| Yarımqrup | Əsas gəlir mənbəyi |
|---|---|
| İkinci (Qərbi Avropa) | Bank işləri, xidmət sahələri, turizm |
| Üçüncü (köçürmə kapitalizm) | Metropoliya köməyi ilə qurulmuş təsərrüfat, metropoliya şirkətlərinin rolu |
İkincilər öz qeyri-istehsal sahələrindən, üçüncülər isə metropoliya ilə bağlı təsərrüfatdan gəlir əldə edir.
- 1Tarixləri yaz: Kipr İEÖ qrupuna 2001-ci ildə, Avropa İttifaqına isə 2004-cü ildən üzv olmuşdur.
- 2Fərqi hesabla: 2004 − 2001 = 3.
- 3Nəticə: İki hadisə arasında 3 il fərq var.
- 1Sayları qeyd et: Birinci yarımqrupda («böyük yeddilik») 7 ölkə, ikinci yarımqrupda (Qərbi Avropanın güclü iqtisadiyyatlı ölkələri) 10 ölkə var.
- 2Müqayisə et: 10 rəqəmi 7-dən böyükdür.
- 3Nəticə: İkinci yarımqrupda ölkələrin sayı birinci yarımqrupdan çoxdur.
Fransanı («böyük yeddilik», birinci yarımqrup) Avstriya ilə (ikinci yarımqrup) eyni yarımqrupda düşünmək səhvdir.
Kanadanın yalnız bir yarımqrupa aid olduğunu düşünmək səhvdir — o, həm «böyük yeddiliyin», həm də köçürmə kapitalizm ölkələrinin üzvüdür.
Tarixləri qarışdırma: Koreya Respublikası və Sinqapur 1997-ci ildə, Kipr isə 2001-ci ildə İEÖ qrupuna daxil edilmişdir.
Metropoliya köçürmə kapitalizm ölkələrinin keçmiş müstəmləkəçisi olan dövlətdir, bir şəhər və ya qərargah deyil.
Köçürmə kapitalizm ölkələrinin əksəriyyəti Böyük Britaniyanın keçmiş müstəmləkəsidir, İsrail isə bu qaydanın istisnasıdır.
Qaydalar
- 1İEÖ-i birləşdirən başlıca göstəricilərdən biri ÜDM-in hər nəfərə orta hesabla 20-30 min ABŞ dolları həcmində olmasıdır.
- 2İEÖ-i bir neçə yarımqrupa bölmək olar; onların arasında birinci, ikinci və üçüncü yarımqrup fərqləndirilir.
- 3'Böyük yeddilik' adlanan birinci yarımqrupa yeddi ölkə daxildir: ABŞ, Yaponiya, AFR, Fransa, Böyük Britaniya, İtaliya və Kanada.
- 4İkinci yarımqrupa Qərbi Avropanın iqtisadiyyatı güclü inkişaf etmiş on ölkəsi — İsveçrə, Avstriya, Belçika, Niderland, İsveç, Norveç, Danimarka, Finlandiya, İslandiya və Lüksemburq daxildir.
- 5Üçüncü yarımqrupu 'köçürmə kapitalizm ölkələri' — Avstraliya İttifaqı, Yeni Zelandiya, CAR və İsrail təşkil edir; Kanada da bu qrupa aid edilir, ona görə o, eyni zamanda 'böyük yeddiliyin' üzvüdür.
- 6Orta inkişaf səviyyəsinə malik olan İspaniya, Yunanıstan, Portuqaliya və İrlandiya birinci, ikinci və üçüncü yarımqrupların heç birinə daxil edilmir.
- 7Koreya Respublikası və Sinqapur 1997-ci ildə, Kipr isə 2001-ci ildə İEÖ qrupuna daxil edilmişdir; Kipr 2004-cü ildən Avropa İttifaqının üzvüdür.
Məşq
7 asan · 7 orta · 7 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir