Qurşaq vaxtı
Qrinviç meridianından hesablanan 24 saat qurşağı, Azərbaycanın III qurşağı, şərqə-qərbə saat fərqi.
Yer kürə şəklində olduğu üçün onun səthinin müxtəlif nöqtələrində eyni anda fərqli yerli vaxtlar müşahidə olunur. Bu fərqləri nizamlamaq üçün Yerin öz oxu ətrafında fırlanma dövrünə uyğun olaraq 24 saat qurşağı ayrılmışdır. Beynəlxalq razılaşmaya əsasən qurşaqların hesablanmasına Qrinviç meridianından başlanılır: bu xətt XXIV (şərti olaraq 0-cı) qurşağın orta meridianı sayılır, qurşağın özü isə 7,5° ş.u. ilə 7,5° q.u. arasında yerləşir. Meridianın hansı qurşağa aid olduğunu tapmaq üçün onun qiymətini 15°-yə bölmək lazımdır; qalıq 7,5°-dən çox olarsa, nəticəyə 1 saat əlavə olunur, məntəqə Qərb yarımkürəsindədirsə isə alınan nəticə 24-dən çıxılır. Hər qurşağın orta meridianı qurşağın nömrəsini 15°-yə vurmaqla tapılır. Şərqə doğru hərəkətdə qurşaq vaxtı hər addımda bir saat artır, qərbə doğru isə bir saat azalır, 180° meridian isə Təqvim vaxtının Beynəlxalq dəyişmə xətti adlanır. Azərbaycan III saat qurşağına düşür və qonşu qurşaqlarla bir saatlıq fərqlərlə əlaqələnir.
Məsələn: London 0-cı qurşaqda yerləşdiyi üçün III saat qurşağındakı Azərbaycanın yerli vaxtı London vaxtından 3 saat irəlidədir.
Əsas terminlər
| Addım | Qayda |
|---|---|
| 1. Qurşağı tapmaq | Meridianın qiymətini 15°-yə böl |
| 2. Qalıq yoxlaması | Qalıq 7,5°-dən çoxdursa, nəticəyə 1 saat əlavə et |
| 3. Yarımkürə yoxlaması | Məntəqə Qərb yarımkürəsindədirsə, nəticəni 24-dən çıx |
| 4. Orta meridian | Qurşağın nömrəsini 15°-yə vur |
Bir meridianın hansı saat qurşağına aid olduğunu tapmağın dörd addımı.
| Şəhər | Meridian | Saat qurşağı |
|---|---|---|
| London | 0° | 0 (XXIV) |
| Azərbaycan (Bakı) | — | III |
| Astana | 72° ş.u. | V |
| Tokio | 140° ş.u. | IX |
| Kanberra | 150° ş.u. | X |
| Vaşinqton | 77° q.u. | XIX |
Lövhədə göstərilən nümunə şəhərlərin meridianına görə tapılmış saat qurşaqları.
- 1Şərt: Astana şəhəri 72° ş.u. meridianında yerləşir.
- 215°-yə bölmək: 72° : 15° = 4 (tam hissə), qalıq 12°.
- 3Qalığı yoxlamaq: Qalıq (12°) 7,5°-dən çoxdur, ona görə nəticəyə 1 saat əlavə olunur: 4 + 1 = 5.
- 4Yarımkürəni yoxlamaq: Astana Şərq yarımkürəsindədir, ona görə 24-dən çıxma aparılmır.
- 5Nəticə: Astana V saat qurşağındadır.
- 1Şərt: London 0-cı (XXIV) saat qurşağında, Azərbaycan isə III saat qurşağında yerləşir.
- 2Qurşaq nömrələrinin fərqi: III − 0 = 3 saat qurşaq fərqi.
- 3İstiqaməti müəyyən etmək: Azərbaycan Londondan şərqdədir, şərqə doğru qurşaq vaxtı artır.
- 4Nəticə: Azərbaycanın yerli (qurşaq) vaxtı Londondan 3 saat irəlidədir.
Şərqə doğru hər qurşaq keçdikcə vaxt 1 saat ARTIR, qərbə doğru isə AZALIR — istiqaməti qarışdırmaq ən tipik səhvdir.
Qalıq 7,5°-dən AZ olduqda 1 saat əlavə edilmir — Ər-Riyadın (46°) qalığı 1°-dir, ona görə IV yox, III qurşaqdadır.
Məntəqə Qərb yarımkürəsindədirsə, bölmədən alınan nəticəni 24-dən çıxmağı unutmayın — əks halda qurşaq nömrəsi tərsinə çıxır.
Orta meridianı tez tapmaq üçün qurşağın nömrəsini 15°-yə vurun: III qurşaq üçün 3 • 15° = 45° ş.u.
Qaydalar
- 1Saat qurşaqlarının hesablanmasına Qrinviç meridianından başlanılır; bu xətt XXIV (0-cı) qurşağın orta meridianıdır.
- 20-cı (XXIV) qurşaq Qrinviç xəttinin hər iki tərəfində — 7,5° ş.u. ilə 7,5° q.u. arasında yerləşir; 0° onun sərhədi deyil, ortasıdır.
- 3Meridianın qurşağını tapmaq üçün onun qiymətini 15°-yə böl; qalıq 7,5°-dən çox olarsa, nəticəyə 1 saat əlavə et.
- 4Məntəqə Qərb yarımkürəsindədirsə, alınan nəticəni 24-dən çıx.
- 5Hər qurşağın orta meridianı qurşağın nömrəsinin 15°-yə vurulması ilə tapılır.
- 6Şərqə doğru hərəkətdə qurşaq vaxtı hər qurşaqda bir saat artır, qərbə doğru isə bir saat azalır.
- 7180° meridian Təqvim vaxtının Beynəlxalq dəyişmə xətti adlanır.
- 8Azərbaycan III saat qurşağına düşür.
Məşq
7 asan · 7 orta · 7 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir