Kartoqrafik təsvirlər məlumat mənbəyidir
Legenda, sinoptik xəritələr və topoqrafik planın 1:2000 və daha böyük miqyası.
Xəritələr məlumat toplamağın və təhlil etməyin vacib vasitəsidir. Bəzən uzun illərin, bir çox halda isə bir ilin göstəriciləri ümumiləşdirilərək xəritəyə köçürülür və beləliklə bir-biri ilə əlaqəli bir neçə göstərici eyni vaxtda əks olunur. Təbiətdə və cəmiyyətdə müşahidə edilən proseslərin xəritəyə köçürülməsi onlar arasında əlaqə qurmağa, inkişafı izləməyə və nəticələr çıxarmağa imkan verir; belə xəritələr əsasında qərarlar qəbul edilir, təsərrüfat işləri yerinə yetirilir. Toplanan məlumatlar xəritə üzərinə xüsusi şərti işarələrlə köçürülür, bu işarələrin mənasını isə legenda izah edir. Tədris və praktik işlərdə geniş istifadə edilən fiziki-coğrafi xəritələrdə ərazinin mütləq hündürlüyü, faydalı qazıntıların yerləşməsi, dövlət sərhədləri, hidroqrafik şəbəkə, nəqliyyat yolları və şəhər yaşayış məntəqələri təsvir olunur. Gündəlik həyatda və təsərrüfat işlərində isə sinoptik, torpaq ehtiyatları və ekoloji xəritələrin əhəmiyyəti böyükdür; sinoptik xəritə bir və ya bir neçə sutka üçün tərtib edilir, atmosfer yağıntılarının növünü, buludluluğu, alçaq və yüksək təzyiq sahələrinin yerini göstərir. Təsərrüfat əhəmiyyətinə görə seçilən topoqrafik plan isə 1:2000 və daha böyük miqyasda tərtib olunur, kiçik əraziləri mükəmməl əks etdirdiyi üçün mühəndis qurğularının, texniki layihələrin hazırlanmasında, faydalı qazıntıların çıxarılmasında və şəhər təsərrüfatı işlərində tətbiq edilir.
Məsələn: 1:2000 miqyasında hazırlanmış topoqrafik plan mühəndis qurğusunun tikintisi üçün kiçik bir ərazini mükəmməl əks etdirir.
Əsas terminlər
| Xəritə növü | Əks etdirdiyi əsas məlumat |
|---|---|
| Fiziki-coğrafi xəritə | Hündürlük, qazıntılar, sərhədlər, hidroqrafiya, yollar, məntəqələr |
| Sinoptik xəritə | Yağıntı növü, buludluluq, alçaq və yüksək təzyiq sahələri |
| Topoqrafik plan | Kiçik əraziləri mükəmməl əks etdirən mühəndis-texniki təsvir |
Hər xəritə növü fərqli məlumatı, fərqli məqsədlə əks etdirir.
| Miqyas | Topoqrafik plana uyğundurmu? |
|---|---|
| 1:1000 | Bəli — 1:2000-dən böyük |
| 1:2000 | Bəli — həddi miqyas |
| 1:5000 | Xeyr — 1:2000-dən kiçik |
Topoqrafik plan üçün miqyas 1:2000 və ondan böyük olmalıdır.
- 1Şərti xatırla: Topoqrafik plan yalnız 1:2000 və daha böyük miqyasda tərtib olunur.
- 2Birinci miqyası müqayisə et: 1:1000 miqyası 1:2000-dən böyükdür, deməli bu təsvir topoqrafik plandır.
- 3İkinci miqyası müqayisə et: 1:5000 miqyası 1:2000-dən kiçikdir, deməli bu təsvir topoqrafik plan sayılmır.
- 4Nəticə: İki təsvirdən yalnız 1:1000 miqyasında hazırlanmış təsvir topoqrafik plandır.
- 1İnformasiyanı topla: Torpaq ehtiyatlarının ərazi üzrə paylanması haqqında məlumat toplanır.
- 2Xəritəyə köçür: Toplanan göstəricilər şərti işarələrlə xəritə üzərinə köçürülür, mənasını isə legenda izah edir.
- 3Təhlil et: Xəritədəki göstəricilər bir-biri ilə əlaqələndirilərək təhlil edilir.
- 4Qərar qəbul et: Aparılan təhlil əsasında torpaqdan istifadə ilə bağlı praktik qərar qəbul edilir.
Miqyası legenda ilə qarışdırmaq səhvdir — miqyas təsvirin nisbətini, legenda isə şərti işarələrin mənasını bildirir.
1:5000 kimi 1:2000-dən kiçik miqyası topoqrafik plan saymaq səhvdir — plan üçün miqyas 1:2000 və ondan BÖYÜK olmalıdır.
Sinoptik xəritəni fiziki-coğrafi xəritə ilə qarışdırma: sinoptik xəritə bir-neçə sutkalıq hava göstəricilərini, fiziki-coğrafi xəritə isə hündürlük, sərhəd və hidroqrafiya kimi sabit göstəriciləri əks etdirir.
Qərarın qəbulu zəncirin son addımıdır: informasiya toplanır → xəritəyə köçürülür → təhlil edilir → yalnız bundan sonra qərar qəbul edilir.
Kəsrin məxrəci kiçildikcə miqyas böyüyür: 1:1000 miqyası 1:2000-dən, o da 1:5000-dən böyükdür.
Qaydalar
- 1Xəritələrə köçürülən məlumatlar bəzən uzun illərin, bir çox halda isə bir ilin göstəricilərini ümumiləşdirir.
- 2Məlumatlar xəritəyə xüsusi şərti işarələrlə köçürülür, bu işarələrin mənasını isə legenda izah edir.
- 3Proseslərin xəritəyə köçürülməsi onlar arasında əlaqə qurmağa, inkişafı izləməyə və nəticələr çıxarmağa imkan verir.
- 4Fiziki-coğrafi xəritələrdə ərazinin mütləq hündürlüyü, faydalı qazıntıların yerləşməsi, dövlət sərhədləri, hidroqrafik şəbəkə, nəqliyyat yolları və şəhər yaşayış məntəqələri təsvir olunur.
- 5Sinoptik xəritə bir və ya bir neçə sutka üçün tərtib olunur və atmosfer yağıntılarının növünü, buludluluğu, alçaq və yüksək təzyiq sahələrinin yerini əks etdirir.
- 6Topoqrafik plan 1:2000 və daha böyük miqyaslarda tərtib edilir.
- 7Topoqrafik planda kiçik ərazilər təsvir olunduğuna görə plan mükəmməl verilir, buna görə də ərazi planlaşdırılması işlərində onun əhəmiyyəti böyükdür.
Məşq
4 asan · 4 orta · 4 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir