Biologiya — 7-ci sinif
7-ci sinif biologiyası: biologiyanın öyrəndiyi sahələr, hüceyrə və orqanizm, bitki orqanizmi və bitkilərdə çoxalma, heyvanların bədən örtükləri və bədən quruluşu, bioloji müxtəliflik, ekosistemlərdə enerji axını və sağlam həyat tərzi.
Biologiya nəyi öyrənir
Biologiyanın tərifi, elmi metodun mərhələləri (müşahidə, fərziyyə, təcrübə) və elmin inkişafına töhfə vermiş alimlər təqdim olunur.
Canlıların əsas xüsusiyyətləri
Canlıların hərəkət, qidalanma, tənəffüs, çoxalma, ifrazat, böyümə-inkişaf və qıcıqlanma kimi ümumi xüsusiyyətləri konkret heyvan və bitki nümunələri ilə izah olunur.
İşıq mikroskopunun quruluşu
Lupa və işıq mikroskopunun mexaniki-optik hissələri (okulyar, obyektiv, revolver, tubus, ştativ, vint, əşya masası) və böyütmə dərəcəsinin hesablanması izah olunur.
İşıq mikroskopundan istifadə
Preparatın hazırlanması, mikroskopla işləmə addımları, mikrofotoşəkil, mikrometr ölçü vahidi və faktiki ölçünün hesablanması düsturu təqdim olunur.
Hüceyrənin ümumi quruluşu
R.Hukun hüceyrənin kəşfi, eukariot/prokariot orqanizmlərin fərqi və hüceyrənin ümumi hissələri — qılaf, sitoplazma, nüvə — izah olunur.
Bitki və heyvan hüceyrələrinin quruluşu
Bitki hüceyrəsini heyvan hüceyrəsindən fərqləndirən plastidlər, vakuollar və hər ikisində olan mitoxondri, ribosom quruluş və funksiyaları konkret nümunələrlə izah olunur.
Bakteriyalar
Bakteriyaların quruluşu, oksigenli/oksigensiz mühitdə yaşaması, spor əmələ gətirməsi, qidalanma tipləri, insan üçün faydalı və zərərli rolları izah olunur.
Orqanizmin təşkili səviyyələri
Hüceyrədən orqanizmə qədər təşkil səviyyələrini — hüceyrə, toxuma, orqan, orqanlar sistemi və orqanizmi — nümunələrlə izah edən dərs.
Çiçəkli bitkilərin orqanları. Kök
Kökün vegetativ orqan kimi quruluşunu, mil və saçaqlı kök sistemlərini və kökün bərkitmə, qidalanma, ehtiyat və mikoriza funksiyalarını öyrədən dərs.
Çiçəkli bitkilərin orqanları. Gövdə
Gövdənin formalarını, ağac/kol/ot qruplarını, zoğun buğum-buğumarası və tumurcuq növlərini, həmçinin yerüstü və yeraltı şəkildəyişmələrini izah edən dərs.
Çiçək və onun quruluşu.
Çiçəyin quruluşu, kasacıq və tacın vegetativ, erkəkcik və dişiciyin reproduktiv hissələri, çiçək tipləri və çiçək formulunun simvolları izah edilir.
Tozlanma.
Tozcuqların dişicik ağızcığına köçürülməsi kimi tozlanma prosesi, öz-özünə və çarpaz tozlanma formaları, tozlandırıcı amillər və onlara bitki uyğunlaşmaları öyrədilir.
Çiçəkli bitkilərdə cinsiyyətli çoxalma. Mayalanma
Tozcuq borusunun və rüşeym kisəsinin formalaşması, ikiqat mayalanma prosesi və ziqotdan rüşeym və endospermin əmələ gəlməsi izah edilir.
Toxumun quruluşu
Toxumun qabıq, rüşeym və endospermdən ibarət quruluşu, birləpəli və ikiləpəli bitki toxumları arasındakı fərqlər lobya və qarğıdalı nümunələrində izah edilir.
Toxumların cücərməsi
Toxumun cücərməsi üçün lazım olan temperatur, rütubət və hava şəraiti, cücərmə mərhələləri lobya və qarğıdalı nümunələrində müqayisə edilərək izah olunur.
Meyvə
Meyvənin quruluşu və funksiyası, sadə və mürəkkəb, şirəli və quru, birtoxumlu və çoxtoxumlu meyvə tipləri, çəyirdəkmeyvə, giləmeyvə və yalançı meyvə nümunələrində öyrədilir.
Meyvə və toxumların yayılması
Meyvə və toxumların küləklə, su vasitəsilə, heyvanlarla və öz-özünə yayılma üsulları, bu üsullara uyğun bitki nümunələri ilə izah olunur.
Çiçəkli bitkilərdə qeyri-cinsi çoxalma
Vegetativ çoxalmanın bığcıqla, gövdə yumrusu ilə, kökümsovla, soğanaqla, çiliklə və calaqla üsulları konkret bitki nümunələrində izah edilir.
Onurğalı heyvanların xarici bədən örtükləri
Onurğalı heyvan qruplarının (balıq, amfibi, sürünən, quş, məməli) xarici bədən örtüklərini — pulcuq, dəri, lələk, tük — və onların qoruyucu funksiyalarını təsvir edir.
Onurğalı heyvanların bədən hissələri
Balıq, amfibi, sürünən, quş və məməlilərin bədən hissələrini (baş, gövdə, ətraflar, quyruq) və hərəkət orqanlarının yaşayış mühitinə uyğunlaşmasını izah edir.
Onurğasız heyvanlarda bədənin əsas hissələri. Həlqəvi qurdlar və bağırsaqboşluqlular
Həlqəvi qurdların (buğumlu bədən, qılcıq, dəri-əzələ kisəsi, sormac) və bağırsaqboşluqluların (polip, meduza, qolcuq) bədən quruluşunu və hərəkət üsullarını təsvir edir.
Onurğasız heyvanlarda bədənin əsas hissələri.Buğumayaqlılar
Xərçəngkimi, hörümçəkkimi və həşəratların bədən hissələrini (baş-döş/döş, qarıncıq), ətraflarını və xarakterik quruluş fərqlərini müqayisə edir.
Ekoloji amillər
Mühit anlayışı, canlılara təsir edən abiotik amillər (işıq, temperatur, rütubət) və biotik amillər (mutualizm, kommensalizm, parazitizm) nümunələrlə izah edilir.
Təbii yaşayış mühitləri
Habitat, populyasiya, təbii birlik, ekosistem, biom və biosfer anlayışları arasındakı iyerarxiya konkret nümunələrlə izah edilir.
Ekosistemlərdə qida münasibətləri. Qida zəncirləri
Produsent, konsument (herbivor, karnivor, omnivor) və redusent (detrivor, çürüdücü) rollarını qida zənciri halqaları üzrə izah edir.
Ekosistemlərdə qida münasibətləri. Qida şəbəkəsi
Konsumentlərin birdən çox canlı ilə qidalanaraq bir-biri ilə əlaqəli qida zəncirlərindən ibarət qida şəbəkəsi əmələ gətirməsi izah edilir.
Su və quru ekosistemlərində qida şəbəkələri
Su ekosisteminin plankton, bentos və nekton canlıları, quru ekosisteminin meşə yarusları üzrə heyvan yerləşməsi konkret nümunələrlə izah edilir.
Fiziki sağlamlıq
Sağlamlığa təsir edən dörd amil, fiziki fəaliyyətin və hərəkət çatışmazlığının orqanizmə təsiri, qida rasionu, enerji balansı, qida qrupları və qida piramidası öyrənilir.
Bədən kütlə indeksi və sağlamlıq
Artıq çəki və piylənmənin yayılması, bədən kütlə indeksinin (BKİ) düsturu və hesablanması, BKİ kateqoriyaları və yüksək BKİ-nin sağlamlığa risklərinə həsr olunur.
Psixi sağlamlıq
Psixi sağlamlığın tərifi, insan xarakter xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsi, psixi sağlamlığı pisləşdirən amillər və onu qoruyan davranışlar (yuxu, fiziki fəaliyyət, ünsiyyət) öyrənilir.