İkiləpəlilər sinfi. Xaççiçəklilər və gülçiçəklilər fəsiləsi
Kələm, turp, qızılgül, moruq fəsilə əlamətləri.
Ikilepeliler sinfinin iki muhum fesilesi — Xaccicekliler ve Gulcicekliler — cicek qurulusu, meyve tipi ve teserrufat ehemiyyetine gore bir-birinden ferqlenir. XACCICEKLILER fesilesinin en esas elameti ciceyinin xacsekilli olmasidir: 4 lecek qarsiliqli duzulerek xac emele getirir. Meyvesi quru olub qina (paxlayaoxsar acilan meyve) ve ya qutucuq tiplidir. Bu fesilenin numayendeleri — kelen, turp, xardal, salgam — terkibinde C vitamini ve efir yaglari saxlayir, bu da onlara xususi dad ve qoxu verir. GULCICEKLILER fesilesi ise 5 lecekli ciceye, coxsayli erkekciklere ve murrekkeb meyve novlerine malikdir: qozaciq (qizilgul), ceyirdekli (gilas, erik), alma (alma, armud) ve coxqozaciq (moruq, ciy elek). Bu fesile hem dekorativ bitkiler (qizilgul), hem de qiymetli meyve bitkileri (alma, armud, gilas) kimi genis istifade olunur. Her iki fesile ikilepeliler sinfinin numayendesi kimi torvari damarlanma, ozek kok sistemi ve govdede kambi olmasi kimi umumi elametlere malikdir. Meselen: bir sagird ciceyi 4 lecekli ve meyvesi qina tipli bitki gorurse, bu bitkinin xaccicekliler fesilesine aid oldugunu, ciceyi 5 lecekli ve erkekcikleri coxsayli bitki gorurse ise gulcicekliler fesilesine aid oldugunu teyin ede biler.
Əsas terminlər
| Əlamət | Xaççiçəklilər | Gülçiçəklilər |
|---|---|---|
| Çiçək quruluşu | 4 ləçəkli, xaçşəkilli | 5 ləçəkli, erkəkcikləri çoxsaylı |
| Meyvə tipi | Quru: qına, qutucuq | Qozacıq, çəyirdəkli, alma, çoxqozacıq |
| Əsas nümayəndələr | Kələm, turp, xardal, şalğam | Qızılgül, alma, armud, gilas, moruq, çiyələk |
| Tərkib xüsusiyyəti | C vitamini və efir yağları | — (əsasən dekorativ və meyvə əhəmiyyəti) |
| İstifadəsi | Qida, dad və ətir bitkiləri | Dekorativ bitkilər və meyvə bitkiləri |
Cədvəl 1: İkiləpəlilər sinfinin iki fəsiləsinin əsas fərqləndirici əlamətləri.
- 1Müşahidə: Bir şagird bağda bitki görür: çiçəyi 4 ləçəklidir, ləçəklər qarşılıqlı düzülərək xaç forması əmələ gətirir. Meyvəsi quru və paxlaya oxşar açılan quruluşdadır.
- 2Əlamətlərin təhlili: Şagird çiçək quruluşuna baxır: 4 ləçək, xaç formalı düzülüş — bu, Xaççiçəklilər fəsiləsinin əsas əlamətidir. Meyvənin quru və qına tipli olması da bu fəsiləyə uyğundur.
- 3Nəticə: Şagird müəyyən edir ki, bu bitki Xaççiçəklilər fəsiləsinə aiddir. Əgər çiçəyi 5 ləçəkli, erkəkcikləri çoxsaylı və meyvəsi şirəli olsaydı, bitki Gülçiçəklilər fəsiləsinə aid olardı.
Ümumi səhv: Xaççiçəklilər fəsiləsini yalnız kələmdən ibarət bilmək. Unutma: turp, xardal və şalğam da bu fəsilənin nümayəndələridir. Eynilə, Gülçiçəklilər yalnız qızılgül deyil — alma, armud, gilas, moruq, çiyələk də bu fəsiləyə aiddir.
Fəsilələri ləçək sayına görə ayırmaq üçün sadə qayda: 4 ləçək = Xaç (Xaççiçəklilər), 5 ləçək = Gül (Gülçiçəklilər). İkisinin də ortaq cəhəti: hər ikisi İkiləpəlilər sinfindəndir, yəni torvari damarlanma, özək kök sistemi və gövdədə kambi daşıyırlar.
Qaydalar
- 1Xaccicekliler fesilesinde cicek 4 lecekli, xacsekilli qurulusdadir; meyvesi quru olub qina (paxlayaoxsar) ve ya qutucuq tiplidir.
- 2Xaccicekliler fesilesinin esas numayendeleri: kelen, turp, xardal ve salgamdir; terkiblerinde C vitamini ve efir yaglari var.
- 3Gulcicekliler fesilesinde cicek 5 lecekli, erkekcikleri sayca coxdur; meyvesi qozaciq, ceyirdekli, alma ve ya coxqozaciq tiplidir.
- 4Gulcicekliler fesilesinin esas numayendeleri: qizilgul, alma, armud, gilas, moruq ve ciy elekdir; dekorativ ve meyve bitkileri kimi istifade olunur.
- 5Her iki fesile ikilepelilere aiddir ve torvari damarlanma, ozek kok sistemi, govdede kambi olmasi kimi umumi ikilepeli elametlerini dasiyir.
- 6Umumi sehv: xaccicekliler fesilesini yalniz kelemden ibaret bilmek (turp, xardal, salgam da buraya aiddir); gulciceklileri yalniz qizilgul kimi dusunmek (alma, armud, gilas, moruq da daxildir).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir