Örtülütoxumlular şöbəsi. İkiləpəlilər sinfi
Toxumları meyvə içərisində olan bitkilər.
Örtülütoxumlular (çiçəkli bitkilər) toxumları meyvə ilə örtülən ali toxumlu bitkilərdir. Toxumlar çiçəyin toxumluğundan inkişaf edən meyvənin içərisində yerləşir — bu xüsusiyyət onları çılpaqtoxumlulardan (toxumu qozada çılpaq yerləşir) əsaslı şəkildə fərqləndirir. Örtülütoxumlular şöbəsi iki sinfə bölünür: İkiləpəlilər (toxumda iki ləpə) və Birləpəlilər (toxumda bir ləpə). İkiləpəlilər sinfinin əsas fərqləndirici əlamətləri bunlardır: toxumda iki ləpə (rüşeymin qida ehtiyatı), yarpaqlarında torvari damarlanma, əsas (özək) kök sistemi, gövdədə kambi toxumasının olması (eninə qalınlaşma qabiliyyəti), çiçək hissələrinin sayının 4 və ya 5 və onların qatları olması. İkiləpəlilər çiçəkli bitkilərin ən böyük sinfidir; onların sayı 200 mindən çox növdən ibarətdir. Bu sinfə alma, armud, günəbaxan, lobya, noxud, qızılgül, kələm, pambıq kimi tanınmış bitkilər daxildir. Meyvə toxumun mexaniki zədələrdən qorunmasını, həmçinin heyvanlar, külək və su vasitəsilə yayılmasını təmin edir.
Məsələn: alma ağacı ikiləpəlilər sinfinə aid tipik bitkidir — toxumunda iki ləpə var, yarpaqları torvari damarlanmaya malikdir, kök sistemi özək tiplidir, gövdəsində kambi olduğu üçün illər keçdikcə eninə qalınlaşır, çiçəyi isə 5 üzvlüdür.
Qrafiklər
Əsas terminlər
| Əlamət | İkiləpəlilər | Birləpəlilər |
|---|---|---|
| Toxumda ləpələrin sayı | İki ləpə | Bir ləpə |
| Yarpaqda damarlanma | Torvari damarlanma | Paralel damarlanma |
| Kök sistemi | Əsas (özək) kök sistemi | Lifvari kök sistemi |
| Gövdədə kambi toxuması | Var (eninə qalınlaşır) | Yoxdur |
| Çiçək hissələrinin sayı | 4 və ya 5 (və onların qatları) | 3 və ya qatları |
Cədvəl örtülütoxumluların iki sinfinin əsas fərqləndirici əlamətlərini göstərir.
- 1Toxumda ləpələr: Alma toxumunda iki ləpə var — bu, onun ikiləpəlilər sinfinə aid olduğunu göstərən əsas əlamətdir.
- 2Yarpaq: Alma ağacının yarpaqlarında torvari damarlanma müşahidə olunur.
- 3Kök sistemi: Alma ağacının kök sistemi özək tiplidir — bir əsas kök və ondan ayrılan yan köklərdən ibarətdir.
- 4Gövdə: Gövdəsində kambi toxuması olduğu üçün alma ağacı illər keçdikcə eninə qalınlaşır.
- 5Çiçək: Alma çiçəyi 5 üzvlüdür — çiçək hissələrinin sayı 5-dir, bu da ikiləpəlilər üçün xarakterikdir.
SƏHV: Bütün çiçəkli bitkiləri ikiləpəli hesab etmək. Unutmayın — birləpəlilər sinfi də çiçəkli bitkilərə aiddir. Çiçəkli bitki gördükdə onun ikiləpəli olduğunu dərhal qəbul etməyin; digər əlamətləri də yoxlayın.
DİQQƏT: Kambi toxuması yalnız ikiləpəlilərdə və çılpaqtoxumlularda mövcuddur. Birləpəlilərdə kambi olmadığı üçün onların gövdəsi eninə qalınlaşmır. Bu əlamət imtahanlarda tez-tez qarışdırılır — yaxşı mənimsəyin.
Qaydalar
- 1Örtülütoxumluların toxumları meyvə ilə örtülür; meyvə toxumluqdan inkişaf edir — bu onları çılpaqtoxumlulardan əsaslı şəkildə fərqləndirir.
- 2Örtülütoxumlular iki sinfə bölünür: İkiləpəlilər (toxumda iki ləpə) və Birləpəlilər (toxumda bir ləpə).
- 3İkiləpəlilərin əlamətləri: iki ləpə, torvari damarlanma, əsas (özək) kök sistemi, kambi toxuması, çiçək hissələrinin sayı 4 və ya 5 (və qatları).
- 4Birləpəlilərin əlamətləri: bir ləpə, paralel damarlanma, lifvari kök sistemi, kambi yoxdur, çiçək hissələri 3 və ya qatları.
- 5İkiləpəlilər çiçəkli bitkilərin ən böyük sinfidir; 200 mindən çox növü əhatə edir.
- 6Meyvə toxumu mexaniki zədələrdən qoruyur və heyvanlar, külək, su vasitəsilə yayılmasına kömək edir.
- 7Kambi toxuması gövdənin eninə qalınlaşmasını təmin edir; bu toxuma yalnız ikiləpəlilərdə və çılpaqtoxumlularda var, birləpəlilərdə yoxdur.
- 8Bütün çiçəkli bitkilər ikiləpəli deyil — birləpəlilər sinfi də çiçəkli bitkilərə aiddir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir