Göbələklər aləmi. Papaqlı göbələklər
Şapka, gövdəcik, misel quruluşu.
Göbələklər canlılar aləminin ayrıca bir aləmini təşkil edir. Onlar bitkilərdən fərqli olaraq xlorofilsizdirlər, buna görə də fotosintez edə bilmirlər. Göbələklər heterotrof orqanizmlərdir — hazır üzvi maddələrlə qidalanırlar. Onların hüceyrə divarı bitkilərdə olduğu kimi sellülozadan deyil, xitindən ibarətdir ki, bu da onları heyvanlara yaxınlaşdıran əlamətlərdən biridir. Papaqlı göbələklər göbələklər aləminin ən tanınmış nümayəndələridir. Onlar iki əsas hissədən ibarətdir: torpaq altında yerləşən misel (göbələk kökü) və torpaq üzərində inkişaf edən meyvə cismi. Meyvə cismi öz növbəsində şapka və gövdəcikdən təşkil olunmuşdur. Şapkanın alt tərəfində sporların yetişdiyi xüsusi strukturlar — borucuqlar (borulu göbələklərdə) və ya lövhəciklər (lövhəli göbələklərdə) yerləşir. Qidalanma üsuluna görə göbələklər iki qrupa bölünür: saprofitlər (ölü üzvi qalıqları parçalayır) və simbiotiklər (ağac kökləri ilə mikoriza əmələ gətirir).
Məsələn: ağ göbələk borulu papaqlı göbələkdir, onun şapkasının alt tərəfində borucuqlar yerləşir, misel vasitəsilə ağac kökləri ilə mikoriza əlaqəsi yaradır və yeyilən qiymətli göbələkdir.
Qrafiklər
Əsas terminlər
| Əlamət | Borulu göbələklər | Lövhəli göbələklər |
|---|---|---|
| Şapkanın alt quruluşu | Borucuqlar | Lövhəciklər |
| Nümayəndələr | Ağ göbələk, yağlı göbələk | Şampinyon, zəfəranlı göbələk |
| Sporların yeri | Borucuqların daxilində yetişir | Lövhəciklər üzərində yetişir |
Papaqlı göbələklər şapkanın alt quruluşuna görə iki qrupa bölünür: borulu və lövhəli.
- 1Sistematik yeri: Göbələklər aləminə aiddir, papaqlı göbələklər qrupunun borulu nümayəndəsidir.
- 2Quruluşu: Torpaq altında misel, torpaq üzərində isə meyvə cismi (şapka və gövdəcik) yerləşir. Şapkanın alt tərəfində borucuqlar mövcuddur.
- 3Qidalanma üsulu: Ağ göbələk simbiotikdir — misel vasitəsilə ağac kökləri ilə mikoriza əlaqəsi yaradır. Ağacdan üzvi maddə alır, ağaca isə su və minerallar verir.
- 4Əhəmiyyəti: Yeyilən qiymətli göbələkdir. Təbiətdə ağaclarla simbioz yaradaraq meşə ekosistemində mühüm rol oynayır.
Göbələkləri bitki hesab etmək səhvdir. Göbələklər xlorofilsiz olduğu üçün fotosintez edə bilmir, hüceyrə divarı sellülozadan deyil, xitindən ibarətdir. Onlar ayrıca aləm təşkil edir.
Parlaq rəngli bütün göbələklərin zəhərli olması fikri yanlışdır — bəzi parlaq rəngli göbələklər yeyiləndir. Eyni zamanda, tanımadığın göbələyi yemək həyat üçün təhlükəlidir. Soltan qırmızısı kimi zəhərli göbələklər ölümcül ola bilər.
Qaydalar
- 1Göbələklər ayrıca aləm təşkil edir — onlar xlorofilsiz, heterotrof orqanizmlərdir, hüceyrə divarı xitindən ibarətdir.
- 2Papaqlı göbələklər iki əsas hissədən ibarətdir: misel (göbələk kökü) və meyvə cismi (şapka + gövdəcik).
- 3Şapkanın alt tərəfində borucuqlar (borulu göbələklər) və ya lövhəciklər (lövhəli göbələklər) yerləşir — sporlar burada yetişir.
- 4Borulu göbələklərə ağ göbələk və yağlı göbələk, lövhəli göbələklərə şampinyon və zəfəranlı göbələk aiddir.
- 5Bəzi papaqlı göbələklər zəhərlidir (məsələn, soltan qırmızısı); yeyilən və zəhərli göbələkləri ayırmaq çox vacibdir.
- 6Göbələklər iki üsulla qidalanır: saprofit (ölü üzvi qalıqları parçalayır) və simbiotik (ağac kökləri ilə mikoriza əmələ gətirir).
- 7Göbələkləri bitki hesab etmək səhvdir — onlar xlorofilsiz olduğu üçün fotosintez edə bilmir.
- 8Parlaq rəngli bütün göbələklərin zəhərli olması fikri yanlışdır — bəzi parlaq rəngli göbələklər yeyiləndir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir