Balıqların müxtəlifliyi. Balıq ehtiyatlarının qorunması
Nərəkimilər, treska, kambala, qızılbalıq.
Balıqlar müxtəlif morfoloji, fizioloji və ekoloji xüsusiyyətlərinə görə bir neçə əsas dəstəyə bölünür. Nərəkimilər dəstəsinə nərə və uzunburun kimi qiymətli qara kürü verən balıqlar daxildir; onların skeleti əsasən qığırdaqdan ibarət olsa da, üzmə qovuğu olduğu üçün sümüklü balıqlara aid edilir. Çəkikimilər dəstəsinə çəki və qızılbalıq daxildir — qızılbalıq anadrom miqrasiya edərək çoxalmaq üçün dənizdən çaya keçir. Treskakimilər dəstəsinin nümayəndələri (treska, pikşa) soyuq dənizlərdə yaşayır və sənaye əhəmiyyətli balıqlardır. Kambalakimilər dəstəsinin ən maraqlı xüsusiyyəti gözlərin başın bir tərəfinə keçməsidir — bu, dibdə yaşamağa uyğunlaşmadır; kambala dənizin dibində yatarkən hər iki gözlə yuxarıya baxa bilir. Miqrasiya növünə görə balıqlar anadrom (çoxalmaq üçün dənizdən şirin suya keçən: qızılbalıq, nərə) və katadrom (çoxalmaq üçün çaydan dənizə keçən) qruplara ayrılır. Xəzər dənizi dünyada nərə balıqlarının ən böyük populyasiyasına malikdir, lakin brakonyerlik, suyun çirklənməsi və yaşayış mühitinin məhv olması səbəbindən nərələrin nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üz-üzədir. Balıq ehtiyatlarının qorunması üçün ov limiti tətbiq edilir, brakonyerliyə qarşı ciddi mübarizə aparılır və balıqartırma zavodlarında balıqlar süni yolla çoxaldılaraq körpə balıqlar təbii su hövzələrinə buraxılır.
Məsələn: Xəzər dənizində nərə populyasiyası kəskin azaldığı üçün Azərbaycanda Xaçmaz və Neftçala balıqartırma zavodlarında nərə kürüsündən süni yolla körpə balıqlar yetişdirilərək dənizə buraxılır.
Əsas terminlər
| Dəstə | Nümayəndələr | Əsas xüsusiyyətlər | Yaşayış mühiti |
|---|---|---|---|
| Nərəkimilər | Nərə, uzunburun | Skeleti əsasən qığırdaqdan ibarətdir; üzmə qovuğu var; qiymətli qara kürü verir | Xəzər dənizi (ən böyük populyasiya); həm dəniz, həm şirin su |
| Çəkikimilər | Çəki, qızılbalıq | Qızılbalıq anadrom miqrasiya edir | Dəniz və şirin su |
| Treskakimilər | Treska, pikşa | Sənaye əhəmiyyətli balıqlardır | Soyuq dənizlər |
| Kambalakimilər | Kambala | Gözlər başın bir tərəfinə keçmişdir; dibdə yaşamağa uyğunlaşma | Dənizin dibi |
7-ci sinif biologiya kursunda öyrənilən əsas balıq dəstələri və onların fərqləndirici xüsusiyyətləri
- 1Problem: Xəzər dənizində nərə populyasiyası brakonyerlik, suyun çirklənməsi və yaşayış mühitinin məhv olması səbəbindən kəskin azalmışdır.
- 2Qoruma tədbiri: Balıq ehtiyatlarının qorunması üçün balıqartırma zavodlarında nərə balıqları süni yolla çoxaldılır.
- 3İcra: Azərbaycanda Xaçmaz və Neftçala balıqartırma zavodlarında nərə kürüsündən süni yolla körpə balıqlar yetişdirilir.
- 4Nəticə: Yetişdirilən körpə balıqlar Xəzər dənizinə buraxılaraq populyasiyanın bərpasına kömək edir.
Nərə balığının skeleti əsasən qığırdaqdan ibarət olduğu üçün şagirdlər onu qığırdaqlı balıqlarla (akula, skat) səhv sala bilərlər. Lakin nərəkimilərin üzmə qovuğu olduğu üçün onlar sümüklü balıqlar qrupuna aid edilir. Qığırdaqlı balıqlarda isə üzmə qovuğu olmur.
Brakonyerlik — yəni qanunsuz balıq ovu — balıq ehtiyatlarının kəskin azalmasına və nərə kimi qiymətli növlərin nəslinin kəsilmək təhlükəsinə səbəb olur. Ov limitinə riayət etmək və brakonyerliyə qarşı mübarizə balıq ehtiyatlarının qorunması üçün vacibdir.
Qaydalar
- 1Nərəkimilər dəstəsinə nərə və uzunburun daxildir; onlar qiymətli qara kürü verən balıqlardır.
- 2Qızılbalıq Çəkikimilər dəstəsinə aid olub, anadrom miqrasiya edir — çoxalmaq üçün dənizdən şirin suya (çaya) keçir.
- 3Kambalakimilər dəstəsində gözlər başın bir tərəfinə keçmişdir; bu, dibdə yaşamağa uyğunlaşmadır.
- 4Treskakimilər (treska, pikşa) soyuq dənizlərdə yaşayan sənaye əhəmiyyətli balıqlardır.
- 5Anadrom miqrasiya çoxalmaq üçün dənizdən çaya, katadrom miqrasiya isə çaydan dənizə keçmə deməkdir.
- 6Xəzər dənizi dünyada nərə balıqlarının ən böyük populyasiyasına malikdir, lakin nəsli kəsilmək təhlükəsindədir.
- 7Balıq ehtiyatlarının qorunması üçün ov limiti tətbiq edilir, brakonyerliyə qarşı mübarizə aparılır və balıqartırma zavodları fəaliyyət göstərir.
- 8Bütün balıqlar şirin suda yaşamır — treska, kambala kimi növlər dənizdə, nərə və qızılbalıq isə həm dənizdə, həm də şirin suda yaşayır.
- 9Nərə balığının skeleti əsasən qığırdaqdan ibarət olsa da, üzmə qovuğuna malik olduğu üçün sümüklü balıqlar qrupuna aid edilir.
- 10Brakonyerlik balıq ehtiyatlarının kəskin azalmasına səbəb olan qanunsuz ov fəaliyyətidir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir