Çoxhüceyrəli yaşıl yosunlar
Ulva (dəniz kahısı), spirogira, kladofora.
Coxhuceyreli yasil yosunlar bir nece hucreyreden ibaret talloma malik olan ibtidai bitkilerdir. Onlarin bedeni kok, govde ve yarpaq kimi esl orqanlara differensiasiya olunmayib, lakin hucreyrelararasi elaqe movcuddur — bu, birhuceyreli yosunlardan ferqli olaraq hucreyler arasinda koordinasiyani temin edir. Spirogira en taninmis coxhuceyreli yasil yosunlardan biridir: sapvari talloma malikdir, her hucreyresinde spiral sekilli xromatofor (xloroplast) yerlesir ve sirin sularda (golmece, arx, cay) genis yayilib. Bu spiral xloroplast isi q udma sethini artiraraq fotosintezin semereliliyini yukseldir. Ulva ve ya deniz kahisi yasti lovheskilli talloma malik deniz yosunudur; ikiqat hucreyrelarden teskil olunub ve dayaz deniz sularinda yasayir. Kladofora budaqlanan sapvari talloma malikdir; budaqlanma sayesinde su muhitinde daha cox sahe tuta bilir. Butun coxhuceyreli yasil yosunlar xloroplast vasitesile fotosintez ederek sudaki karbon qazi (CO₂) ve suyu (H₂O) uzvi maddeye cevirir, yan mehsul olaraq oksigen (O₂) ayirir ve su orqanizmleri uchun qida menbeyi rolunu oynayir. Onlar esasen su muhitinde — sirin sularda ve denizlerde yasayir. Coxhuceyreli yosunlarin ali bitkilerden esas ferqi toxumalarin formala mamasidir: onlarda ortuk, mexaniki, kecirici toxumalar yoxdur. Umumi sehv: butun yasil yosunlari birhuceyreli saymaq; spirogirani spiral xloroplasti sebebinden heyvan hesab etmek. Meselen: Spirogira sapindaki her bir hucreyreden spiral xloroplasti mikroskop altinda asanliqla mueyyen etmek olar — bu elamet onun bitki oldugunu subut edir.
Əsas terminlər
| Nümayəndə | Tallom forması | Yaşayış mühiti | Fərqləndirici xüsusiyyət |
|---|---|---|---|
| Spirogira | Sapvari | Şirin sular (gölməçə, arx, çay) | Spiral şəkilli xromatofor |
| Ulva (dəniz kahısı) | Yastı lövhəşəkilli | Dayaz dəniz suları | İkiqat hüceyrə quruluşu |
| Kladofora | Budaqlanan sapvari | Su mühiti | Budaqlanma qabiliyyəti |
Cədvəl 1: Üç əsas çoxhüceyrəli yaşıl yosun nümayəndəsinin tallom forması, yaşayış mühiti və fərqləndirici xüsusiyyətlərinə görə müqayisəsi.
- 1Müşahidə: Spirogira sapından götürülmüş nümunə mikroskop altında araşdırılır.
- 2Tapıntı: Hər bir hüceyrədə spiral şəkilli xloroplast (xromatofor) aydın görünür.
- 3Nəticə: Spiral xloroplastın (fotosintez orqanoidinin) olması bu orqanizmin fotosintez etdiyini göstərir. Xloroplast bitki (və yosun) hüceyrələrinə xas orqanoid olduğu üçün spirogira bitkilər aləminə aiddir, heyvan deyil.
Səhv: Bütün yaşıl yosunları birhüceyrəli hesab etmək. Əslində spirogira, ulva və kladofora çoxhüceyrəli yaşıl yosunlardır — onların bədəni bir neçə hüceyrədən ibarət tallomdan təşkil olunub.
Səhv: Spirogiranı spiral xloroplastına görə heyvan hesab etmək. Xloroplast fotosintez orqanoididir və yalnız bitkilərdə olur — bu əlamət spirogiranın bitki olduğunu sübut edir.
Qaydalar
- 1Coxhuceyreli yasil yosunlar bir nece hucreyreden ibaret talloma malikdir; bedenleri kok, govde ve yarpaqa differensiasiya olunmayib.
- 2Spirogira sapvari tallomlu sirin su yosunudur; her hucreyresinde spiral sekilli xloroplast (xromatofor) yerlesir.
- 3Ulva (deniz kahisi) yasti lovheskilli talloma malik deniz yosunudur; ikiqat hucreyreden teskil olunub ve dayaz denizlerde yasayir.
- 4Kladofora budaqlanan sapvari tallomlu coxhuceyreli yasil yosundur; budaqlanma suda daha cox sahe tutmaga imkan verir.
- 5Coxhuceyreli yosunlarda hucreyrelararasi elaqe movcuddur, lakin esl toxumalara (ortuk, mexaniki, kecirici) differensiasiya olunmayib.
- 6Spirogirani spiral xloroplastina gore heyvan hesab etmek sehvdir — o, xloroplasta malik oldugu ve fotosintez etdiyi uchun bitkiler alemine aiddir.
- 7Butun yasil yosunlar birhuceyreli deyil — Spirogira, Ulva, Kladofora coxhuceyreli yosun numuneleridir.
- 8Coxhuceyreli yasil yosunlar fotosintez ederek oksigen (O₂) istehsal edir ve su ekosistemlerinde qida menbeyi rolunu oynayir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir