Qonur və qırmızı yosunlar. Yosunların əhəmiyyəti
Laminariya, porfira təsərrüfat əhəmiyyəti.
Qonur yosunlar (meselen, laminariya — deniz kelemi) esasen soyuq denizlerin dayaz ve orta derinlikli sularinda yasayir; terkibinde xlorofille yanasi fukoksantin adli qonur piqment var ve bu piqment onlara xarakterik qonur reng verir. Qirmizi yosunlar (meselen, porfira) ise daha derin sularda — 100-200 metr derinliye qeder yayila bilir; onlarin terkibindeki fikoeritrin (qirmizi piqment) az isiqda bele fotosintez etmeye imkan verir — mavi spektr qisa dalga uzunluqlu isiq suda en derine nufuz etdiyi uchun qirmizi yosunlar onu udaraq fotosintez edir. Bu uygunlasma onlara derinliklerde yasamaqda reqabet ustunluyu verir. Yosunlarin teserrufat ehemiyyeti cox genisdir: laminariya bir cox olkelerde qida kimi istifade olunur, Yaponiya metbexinde susi hazirlanmasinda deniz kelemi esas terkib hisselerinden biridir; qirmizi yosunlardan alinan aqar-aqar maddesi qida senayesinde qatilasdirici kimi (marmelad, dondurma, jele) ve mikrobiologiyada qidali muhit hazirlanmasinda istifade edilir. Okean ve denizlerdeki yosunlar Yer atmosferindeki oksigenin texminen 50-80%-ni istehsal edir — bu onlarin oksigen istehsali baximindan ehemiyyetini butun quru bitkilerinden daha vacib edir. Bundan elave, yosunlardan derman maddeleri (yod, vitaminler), kend teserrufatinda uzvi gubre ve bioyanacaq xammali kimi istifade olunur. Umumi sehv: butun deniz yosunlarini qonur saymaq (yasil ve qirmizi deniz yosunlari da var); yosunlarin yalniz qida ehemiyyetini bilmek — oksigen istehsali ve aqar-aqar istehsali daha az ehemiyyetli deyil. Meselen: Sushi restoraninda yeyilen nori (su i yosunu) mehz qirmizi yosun olan Porfiradan hazirlanir ve terkibindeki fikoeritrin sayesinde qirmizimtil rengdedir.
Əsas terminlər
| Əlamət | Qonur yosunlar (Laminariya) | Qırmızı yosunlar (Porfira) |
|---|---|---|
| Yaşayış dərinliyi | Dayaz və orta dərinlikli sular | Dərin sular (100-200 metr) |
| Xarakterik piqment | Fukoksantin (qonur rəng) | Fikoeritrin (qırmızı rəng) |
| İşıq udma xüsusiyyəti | Üst qatlarda günəş işığı | Mavi spektr işığı udaraq az işıqda fotosintez |
| Təsərrüfat əhəmiyyəti | Qida kimi (suşi, dəniz kələmi) | Aqar-aqar istehsalı (qatılaşdırıcı, mikrobiologiya) |
| Yaşayış mühiti | Əsasən soyuq dənizlər | Daha geniş yayılma, dərinliklərə uyğunlaşmış |
Qonur və qırmızı yosunlar piqment tərkibinə, yaşayış dərinliyinə və təsərrüfat əhəmiyyətinə görə fərqlənir.
- 1Məhsul: Suşi restoranında yeyilən nori (suşi yosunu) məhz qırmızı yosun olan Porfiradan hazırlanır.
- 2Rəng səbəbi: Tərkibindəki fikoeritrin (qırmızı piqment) sayəsində nori qırmızımtıl rəngdədir.
- 3Dərinlik uyğunlaşması: Porfira 100-200 metr dərinlikdə yaşaya bilir, çünki fikoeritrin mavi spektr işığı udaraq az işıqda belə fotosintez etməyə imkan verir.
- 4İstifadə sahəsi: Nori Yaponiya mətbəxində suşi hazırlanmasında əsas tərkib hissələrindən biridir; Porfiradan həm də aqar-aqar alınır.
Bütün dəniz yosunlarını qonur saymaq səhvdir — yaşıl (Ulva), qonur (Laminariya) və qırmızı (Porfira) yosunlar mövcuddur və onlar piqment tərkibinə görə fərqlənir.
Yosunların ən böyük əhəmiyyəti oksigen istehsalıdır: okean və dənizlərdəki yosunlar Yer atmosferindəki oksigenin təxminən 50-80%-ni təmin edir. Yalnız qida əhəmiyyətini bilmək kifayət deyil — oksigen istehsalı və aqar-aqar istehsalı da az əhəmiyyətli deyil.
Qaydalar
- 1Qonur yosunlar (mes. laminariya) esasen soyuq denizlerin orta derinlikli sularinda yasayir; terkibinde fukoksantin adli qonur piqment var ve bu piqment onlara xarakterik reng verir.
- 2Qirmizi yosunlar (mes. porfira) daha derin sularda (100-200 m) yasayir; terkibindeki fikoeritrin (qirmizi piqment) mavi spektr isigi udaraq az isiqda bele fotosintez etmeye imkan verir.
- 3Butun deniz yosunlari qonur deyil — yasil (Ulva), qonur (Laminariya) ve qirmizi (Porfira) yosunlar movcuddur ve onlar piqment terkibine gore ferqlenir.
- 4Yosunlarin en boyuk ehemiyyeti OKSIGEN ISTEHSALIDIR: okean ve denizlerdeki yosunlar Yer atmosferindeki oksigenin texminen 50-80%-ni temin edir.
- 5Laminariya (deniz kelemi) qida kimi (susi), Porfira ise aqar-aqar istehsalinda (qatilasdirici, jele, mikrobiologiya) istifade olunur.
- 6Yosunlardan hemcinin derman maddeleri (yod), kend teserrufatinda uzvi gubre ve bioyanacaq xammali kimi de istifade edilir.
- 7Derinlik artdiqca qonur yosunlar qirmizi yosunlarla evez olunur — bu, piqmentlerin muxtelif isiq spektrlerini udma qabiliyyeti ile elaqedardir.
- 8Aqar-aqar qirmizi yosunlardan alinan xususi maddedir; qida senayesinde qatilasdirici ve mikrobiologiyada qidali muhit kimi istifade olunur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir