bio7-3.7· III Bölmə: Ali toxumlu bitkilər· ~13 dəq

Birləpəlilər sinfi. Taxıllar və zanbaqlar fəsiləsi

Buğda, qarğıdalı, soğan, lalə fəsilə əlamətləri.

Birlepellier sinfi ortulutoxumlu (cicekli) bitkilerin iki esas sinfinden biridir. Onlari ikilepellierden ferqlendiren esas elametler bunlardir: toxumda bir lepe, yarpaqlarda PARALEL damarlanma, LIFVARI kok sistemi ve govdede KAMBININ OLMAMASI — buna gore de birlepellier enine qalinlasa bilmir. Cicek hisselerinin sayi 3 ve ya onun qatlari (3, 6) olur. Bu sinfe daxil olan TAXILLAR fesilesi beseriyyetin esas qida menbeyidir: onlarin govdesi icibos duyunlu SAMAN, cicek qrupu SUNBUL ve ya SUPURGE, meyvesi ise DEN adlanir. Numuneler: bugda, arpa, duyu, qar gidal, yulaf, sorgum. ZANBAQLAR fesilesi ise 6 lecekli (3+3) ciceye, soganag ve ya kokumsova malikdir. Numuneler: sogan, sarimsaq, lale, zanbaq, qulancar. En cox rast gelinen sehv qar gidalini ikilepeli saymaqdir — eslinde o da birlepellidir ve taxillardandir. Bir diger sehv ise sogani kok hesab etmekdir — soganag deyisilmis govdedir ve uzerinde tumurcuqlar, etli pulcuqlar (deyisilmis yarpaqlar) vardir. Meselen: bir soganag kesilib baxildiqda onun icinde tumurcuq ve pulcuqlar goruner, bu da onun kok deyil, govde oldugunu tesdiqleyir.

Əsas terminlər

Birləpəlilər sinfi — Örtülütoxumlu bitkilərin iki əsas sinfindən biridir. Toxumda bir ləpə, yarpaqlarda paralel damarlanma, lifvari kök sistemi, gövdədə kambi olmaması ilə fərqlənir. Çiçək hissələrinin sayı 3 və ya onun qatları (3, 6) olur.
Taxıllar fəsiləsi — Birləpəlilər sinfinə aid, bəşəriyyətin əsas qida mənbəyi olan fəsilə. Gövdəsi içiboş düyünlü saman, çiçək qrupu sünbül və ya süpürgə, meyvəsi dən adlanır.
Zanbaqlar fəsiləsi — Birləpəlilər sinfinə aid, 6 ləçəkli (3+3) çiçəyə malik fəsilə. Bitki soğanaq və ya kökümsova malikdir.
Saman — Taxıllar fəsiləsinə aid bitkilərin içiboş və düyünlü gövdə növü.
Soğanaq — Dəyişilmiş gövdədir — kök deyil. Üzərində tumurcuqlar və ətli pulcuqlar (dəyişilmiş yarpaqlar) yerləşir.
Dən — Taxıllar fəsiləsinə aid bitkilərin meyvə növü.
Taxıllar və Zanbaqlar fəsilələrinin müqayisəsi
ƏlamətTaxıllar fəsiləsiZanbaqlar fəsiləsi
Gövdəİçiboş düyünlü samanSoğanaq və ya kökümsov
Çiçək qrupuSünbül və ya süpürgə6 ləçəkli (3+3) tək çiçəklər
MeyvəDənQutucuq (lalə, zanbaqda); qulançarda giləmeyvə
NümunələrBuğda, arpa, düyü, qarğıdalı, yulaf, sorqumSoğan, sarımsaq, lalə, zanbaq, qulançar
ƏhəmiyyətiBəşəriyyətin əsas qida mənbəyiQida və dekorativ bitkilər

Birləpəlilər sinfinə aid iki əsas fəsilənin fərqləndirici əlamətləri

✎Soğanağın gövdə olduğunu necə sübut etmək olar?
  1. 1Soğanağı kəs: Bir soğanaq götür və onu şaquli istiqamətdə diqqətlə kəs.
  2. 2İç quruluşunu müşahidə et: Kəsikdə tumurcuqları və ətli pulcuqları görəcəksən. Ətli pulcuqlar dəyişilmiş yarpaqlardır.
  3. 3Köklə müqayisə et: Əsl kökün üzərində heç vaxt tumurcuq olmur. Soğanaqda isə tumurcuqların olması onun dəyişilmiş gövdə olduğunu sübut edir.
🚫Tez-tez səhv

Qarğıdalını ikiləpəli hesab etmək — ən geniş yayılmış səhvdir. Qarğıdalı birləpəlidir və Taxıllar fəsiləsinə aiddir.

⚠️Diqqət

Soğanı (soğanağı) kök hesab etmək olmaz. Soğanaq dəyişilmiş gövdədir: üzərində tumurcuqlar və ətli pulcuqlar (dəyişilmiş yarpaqlar) yerləşir. Kökün üzərində tumurcuq olmur.

Qaydalar

  1. 1Birlepellierde toxumda 1 lepe, yarpaqlarda paralel damarlanma, lifvari kok sistemi, govdede kambi olmur ve cicek hisselerinin sayi 3 ve ya onun qatlaridir.
  2. 2Taxillar fesilesinin govdesi icibos duyunlu SAMAN, cicek qrupu sunbul ve ya supurge, meyvesi ise DEN adlanir.
  3. 3Zanbaqlar fesilesinin ciceyi 6 lecekli (3+3) olub, bitki soganag ve ya kokumsova malikdir.
  4. 4Qar gidali TAXILLAR fesilesine aiddir ve BIRLEPELIDIR — onu ikilepeli saymaq en genis yayilmis sehvdir.
  5. 5Soganag deyisilmis GOVDEDIR (kok D EY IL): uzerinde tumurcuqlar ve etli pulcuqlar (deyisilmis yarpaqlar) yerlesir.
  6. 6Taxillar (bugda, arpa, duyu, qar gidali) beseriyyetin esas qida menbeyi olub, dunyada en cox istifade olunan kend teserrufati bitkileridir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq