Dərman bitkiləri
Müalicəvi xassəli bitkilər və onların tətbiqi.
Dərman bitkiləri tərkibində bioloji fəal maddələr olan, xalq təbabətində və elmi təbabətdə geniş istifadə edilən bitkilərdir. Bu bitkilər müxtəlif xəstəliklərin müalicəsində, profilaktikasında və immun sisteminin gücləndirilməsində tətbiq olunur. Tanınmış dərman bitkilərinə nanə (mədə-bağırsaq xəstəliklərində), çobanyastığı (iltihab əleyhinə təsir), itburnu (C vitamini ilə zəngin), bağayarpağı (yara sağaldan), dəvəayağı (qan təzyiqinin tənzimlənməsində), ətirşah (soyuqdəymə zamanı) və kəklikotu (tənəffüs yolları xəstəliklərində) aiddir. Dərman bitkilərindən düzgün istifadə bir neçə vacib qaydaya əsaslanır: bitkinin növünün dəqiq təyin edilməsi, toplama vaxtının düzgün seçilməsi (vegetasiya mərhələsi nəzərə alınmaqla), qurudulma qaydalarına riayət olunması və dozanın düzgün təyin edilməsi. Bəzi dərman bitkiləri (məsələn, dəlibəng — Datura) zəhərli alkaloidlərə malikdir və nəzarətsiz istifadə ağır zəhərlənməyə səbəb ola bilər. Bir çox dərman bitkisi həddən artıq toplama nəticəsində qorunan növlər siyahısına daxil edilmişdir.
Məsələn: yol kənarından toplanmış nanədən hazırlanan dəmləmə orqanizmə fayda əvəzinə zərər verə bilər, çünki bitki ağır metallarla çirklənmiş ola bilər.
Əsas terminlər
| Bitki | Tətbiq sahəsi | Əsas xüsusiyyəti |
|---|---|---|
| Nanə | Mədə-bağırsaq xəstəlikləri | Sakitləşdirici və spazm əleyhinə təsir |
| Çobanyastığı | İltihab əleyhinə müalicə | İltihabı azaldır, yara sağaldır |
| İtburnu | İmmun sisteminin gücləndirilməsi | C vitamini ilə zəngindir |
| Bağayarpağı | Yara sağaldılması | Yara sağaldan təsirə malikdir |
| Dəvəayağı | Qan təzyiqinin tənzimlənməsi | Ürək-damar sisteminə təsir göstərir |
| Ətirşah | Soyuqdəymə | Soyuqdəymə əlamətlərini yüngülləşdirir |
| Kəklikotu | Tənəffüs yolları xəstəlikləri | Bəlğəmgətirici və iltihab əleyhinə təsir |
Cədvəldə Azərbaycanda geniş tanınan dərman bitkiləri, onların əsas tətbiq sahələri və fərqləndirici xüsusiyyətləri verilmişdir.
- 1Məsələ: Bir şagird çay dəmləmək üçün yol kənarında bitən nanəni toplayıb istifadə edir. Bu düzgündürmü?
- 2Təhlil: Nanə dərman bitkisidir, lakin yol kənarından toplanan bitkilər avtomobil tullantılarından ağır metallarla çirklənmiş ola bilər. Bundan əlavə, dərman bitkiləri zavod və sənaye müəssisələri yaxınlığından da toplanmamalıdır.
- 3Nəticə: Yol kənarından toplanmış nanədən hazırlanan dəmləmə orqanizmə fayda əvəzinə zərər verə bilər. Dərman bitkiləri təmiz, çirklənməmiş ərazilərdən toplanmalıdır.
Çobanyastığı ilə adsız çobanyastığı fərqli növlərdir. Adsız çobanyastığı müalicəvi xassəyə malik deyil. Dərman bitkisinin növü dəqiq təyin edilməli, oxşar növlərlə səhv salınmamalıdır.
Bəzi dərman bitkiləri zəhərli ola bilər. Məsələn, dəlibəng (Datura) bitkisi zəhərli alkaloidlərə malikdir və nəzarətsiz istifadəsi ağır zəhərlənməyə səbəb olur. Belə bitkilər yalnız həkim nəzarəti altında istifadə olunmalıdır.
Qaydalar
- 1Dərman bitkiləri tərkibində bioloji fəal maddələr (alkaloidlər, efir yağları, flavonoidlər, vitaminlər) olan bitkilərdir.
- 2Dərman bitkisinin növü dəqiq təyin edilməli, oxşar növlərlə səhv salınmamalıdır.
- 3Bitkinin toplanma vaxtı vegetasiya mərhələsinə uyğun seçilməli, bioloji fəal maddələrin maksimum olduğu dövr nəzərə alınmalıdır.
- 4Dərman bitkiləri yol kənarlarından, zavod və sənaye müəssisələri yaxınlığından toplanmamalıdır.
- 5Bəzi dərman bitkiləri (məsələn, dəlibəng — Datura) zəhərlidir, yalnız həkim nəzarəti altında istifadə olunmalıdır.
- 6Dərman bitkisinin qurudulması kölgədə aparılmalıdır, çünki günəş şüası bioloji fəal maddələri parçalaya bilər.
- 7Çobanyastığı ilə adsız çobanyastığı fərqli növlərdir; adsız çobanyastığı müalicəvi xassəyə malik deyil.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir