Kimya — 8-ci sinif
8-ci sinif kimyası: atomun elektron örtüyü və elektronların energetik səviyyələr üzrə paylanması, dövri cədvəlin tarixi və müasir forması, xassələrin dövriliyi; kimyəvi rabitə (oktet qaydası, ion, kovalent və metal rabitəsi, kristal qəfəs tipləri); kimyəvi tənliklər, kütlənin saxlanması qanunu, əmsallaşdırma və reaksiya tipləri; reaksiya sürəti və ona təsir edən amillər; yanma, oksidlər və oksidləşmə-reduksiya; turşular, əsaslar, duzlar, ion tənlikləri və ionların təyini — 6 bölmə, 31 mövzu.
Atomun elektron örtüyü
Elektron təbəqələri, yarımsəviyyələr, s- və p-orbitallar, hər səviyyədə maksimal elektron sayı.
Elektronların energetik səviyyələr üzrə paylanması
Elektron formulu (konfiqurasiya), qısa elektron formulu, Z=1-20 atomların elektron paylanması.
Dövri cədvəlin tarixi
Döbereynerin triadalar qanunu, Nyulandın oktavalar qanunu, Meyer və Mendeleyevin cədvəlləri.
Müasir dövri cədvəl
Mozlinin atom nömrəsi kəşfi, 18 qrup, A/B qruplar, 7 dövr, kiçik/böyük dövrlər, ailə adları.
Kimyəvi rabitə. Oktet qaydası
Kimyəvi rabitə tərifi, oktet qaydası (ns^2np^6), dublet qaydası, Na və Cl atomlarından ion əmələ gəlməsi.
İon rabitəsi
İon rabitəsinin yaranması, NaCl nümunəsi, binar ion birləşmələrinin formulunun tərtibi (ƏKOB üsulu).
Kovalent rabitə
Ortaq elektron cütü, F2, H2, HF, O2, H2O nümunələri, binar kovalent birləşmələrin formulunun tərtibi.
Metal rabitəsi
Metal kationları və delokallaşmış elektronlar, atom radiusu ilə ərimə temperaturu əlaqəsi, plastiklik.
Kimyəvi tənliklər
Kimyəvi tənliyin tərtibi, başlanğıc maddələr və reaksiya məhsulları, xlorid turşusu-çay sodası nümunəsi.
Maddə kütləsinin saxlanması qanunu
Lavuazye və Lomonosovun qanunu, kükürdün yanması, kütlə-zaman qrafiki, CaCO3 -> CaO + CO2 nümunəsi.
Kimyəvi tənliklərin əmsallaşdırılması
Əmsal anlayışı, hidrogenin yanması və natrium-su reaksiyasının əmsallaşdırılması addım-addım.
Birləşmə, parçalanma, əvəzetmə və mübadilə reaksiyaları
Dörd reaksiya tipi və MgO, CaCO3, Zn + CuCl2, AgNO3 + NaCl nümunələri.
Kimyəvi reaksiyaların sürəti
Reaksiyaların müxtəlif sürətlə getməsi, sürətli və ləng reaksiyalara aid gündəlik nümunələr.
Reaksiya sürətinin ölçülməsi
Reaksiya sürətinin vahid zamanda sərf olunan/əmələ gələn maddə miqdarı ilə ölçülməsi və orta sürət hesabı.
Reaksiya sürətinin dəyişdirilməsi: qatılığın təsiri
Turşunun qatılığı artdıqda zərrəciklərin toqquşma tezliyi və reaksiya sürətinin artması.
Reaksiya sürətinin dəyişdirilməsi: temperaturun təsiri
Temperatur artdıqca zərrəciklərin enerjisi və toqquşma tezliyinin artması ilə sürətin dəyişməsi.
Reaksiya sürətinin dəyişdirilməsi: reaksiyaya daxil olan maddənin səthinin sahəsinin təsiri
Bərk maddənin xırdalanması, səthin sahəsinin artması və bunun reaksiya sürətinə təsiri.
Yanma reaksiyaları
Yanma reaksiyasının şərtləri, yanma üçbucağı, yanma məhsullarına görə maddənin tərkibinin təyini.
Oksidlər
Oksidlərin alınma yolları, metal və qeyri-metal oksidlərinin adlandırılması qaydaları.
Turşular
Turşuların tərkibi, əsaslığı, elektrolitik dissosiasiyası və qüvvətli/zəif turşuların fərqləndirilməsi.
Əsaslar
Əsasların tərkibi, qələvi anlayışı, dissosiasiyası və indikatorlarla əsasi mühitin təyini.
Turşular və əsasların ümumi alınma reaksiyaları
Qeyri-metal və metal oksidlərinin su ilə reaksiyasından turşu və əsasların alınması.
Duzlar
Duzun tərkibi, normal duzların adlandırılması, həllolma qaydaları və kristalhidratlar.
Duzların alınması
Duzların turşu-əsas, oksid-turşu/əsas, metal-turşu və metal-duz reaksiyalarından alınması.
İon tənlikləri
Molekulyar tənlikdən qısa ion tənliyinə keçid, çöküntü/qaz/su əmələ gəlməsi ilə tam gedən reaksiyalar.