Fizika — 7-ci sinif
7-ci sinif Fizika: fizikanın predmeti və elmi metod, fiziki kəmiyyətlər və onların ölçülməsi (ölçmədə dəqiqlik, onluq vuruqlar, skalyar və vektorial kəmiyyətlər), düzxətli hərəkət (trayektoriya, yol və yerdəyişmə, sürət, təcil, orta sürət, hərəkətin qrafik təsviri), əyrixətli hərəkət (çevrə üzrə bərabərsürətli hərəkət, period və tezlik, periodik rəqsi hərəkət), atomun quruluşu və ölçüsü, elektrik yükü və elektrik sahəsi (sürtünmə və induksiya ilə elektriklənmə, elektroskop, keçiricilər və dielektriklər), elektrik dövrəsi (cərəyan şiddəti, gərginlik, Om qanunu, naqilin müqaviməti, lampaların ardıcıl və paralel birləşdirilməsi) və sabit maqnit ilə maqnit sahəsi.
Fiziklər təbiət haqqında nə bilirlər?
Qədim yunan filosoflarının təbiətlə bağlı yanlış fikirləri, fizikanın müasir nailiyyətləri və təbiət hadisələrinin işıq və istilik kimi qruplara bölünməsi.
Fiziklər təbiəti necə öyrənirlər?
Elmi metodun dörd mərhələsi — sual və müşahidə, fərziyyə, təcrübə və paylaşma — konkret nümunələrlə.
Fiziki kəmiyyətlər
Fiziki kəmiyyətin tərifi, etalonlar, Beynəlxalq Vahidlər Sistemində əsas və törəmə vahidlər.
Fiziki kəmiyyətlərin ölçülməsi
Gündəlik və laboratoriya ölçü cihazları, şkalanın bir bölgüsünün qiymətinin tapılması və ölçü həddi.
Ölçmədə dəqiqlik
Cihazın xətasının hesablanması, ölçülən kəmiyyətin aralığı və onluq vuruqlarla vahid ifadəsi.
Trayektoriya, yol və yerdəyişmə
Trayektoriyanın növləri, yol (skalyar) və yerdəyişmə (vektorial) kəmiyyətlərinin tərifi və hesablanması.
Sürət
Yola görə sürət (skalyar) və yerdəyişməyə görə sürət (vektorial) kəmiyyətlərinin tərifi və hesablanması.
Düzxətli bərabərsürətli hərəkət
Düzxətli bərabərsürətli hərəkətin tərifi, l=vt və s=vt düsturları ilə yol və yerdəyişmənin hesablanması.
Yolun və yola görə sürətin qrafik təsviri
Düzxətli bərabərsürətli hərəkətin sürət-zaman və yol-zaman qrafikləri, qrafik altındakı sahənin yol mənası.
Düzxətli dəyişənsürətli hərəkət
Bərabər zaman aralıqlarında müxtəlif məsafə qət edən cismin hərəkəti və sürət-zaman qrafikinin yol ilə əlaqəsi.
Təcil
Təcilin tərifi, başlanğıc və son sürət, təcilin vahidi m/san^2 və yeyinləşən/yavaşıyan hərəkət.
Çevrə üzrə bərabərsürətli hərəkət
Tam dövr, periodik hərəkət, dövretmə periodu T=t/N və dövretmə tezliyi nu=N/t arasındakı tərs mütənasiblik.
Çevrə üzrə bərabərsürətli hərəkətdə sürət
Çevrənin uzunluğu l=2pi R, dövretmə periodu ilə yola görə sürətin əlaqəsi v=2pi R/T.
Cisimlərin elektrik yükü
Elementar yük, elektrik yükünün vahidi kulon, elektrik qüvvəsi, ionlar və q=ne (yaxud q=Ne) düsturu.
Sürtünmə ilə elektriklənmə
Elektronların bir cisimdən digərinə keçməsi, elektriklənmə şərtləri, elektriklənmə ardıcıllığı cədvəli və yükün saxlanması.
Elektroskop
Elektroskopun quruluşu, işləmə prinsipi (eyni işarəli yüklərin itələməsi) və toxunma zamanı yükün mübadiləsi.
Keçiricilər və dielektriklər
Atomun quruluşuna görə sərbəst elektronların yaranması, keçirici və dielektrik maddələrin fərqi, elektroskopla sınaq.
Elektrik sahəsi
Elektrik sahəsinin intensivliyi E = F/q düsturu, sahənin məsafə ilə zəifləməsi və qüvvə xətlərinin istiqaməti.
Elektrik dövrəsi və dövrə elementləri
Sadə elektrik dövrəsi, cərəyan mənbələrinin növləri, qalvanik element və dövrə elementlərinin şərti işarələri.
Elektrik cərəyanı
Elektrik cərəyanının yaranma şərtləri, cərəyan şiddəti I = q/t düsturu və vahidi amper, ampermetrlə ölçmə.
Gərginlik
Gərginlik U = W/q düsturu, onun vahidi volt, kulon (yük) ilə coul (enerji) vahidlərinin fərqi və voltmetrlə ölçmə.
Om qanunu
Elektrik müqaviməti R = U/I, onun vahidi om və Om qanununun gərginlik-cərəyan-müqavimət arasındakı əlaqəsi.
Naqilin müqaviməti nədən asılıdır?
Naqilin müqavimətinin uzunluqdan, en kəsiyin sahəsindən və materialdan asılılığı, rezistor və reostat.