Maqnit sahəsi
Maqnit sahəsinin qüvvə xətləri, maqnitin N/S qütbləri, qütblərin qarşılıqlı təsiri və maqnit induksiyası (tesla).
Maqnitlərin ətrafındakı fəzada həmişə gözlə görünməyən maqnit sahəsi mövcuddur və o, elektrik sahəsi kimi qüvvə xətləri vasitəsilə təsvir olunur. Şəffaf lövhəyə səpilmiş dəmir tozu düz maqnitin ətrafında simmetrik əyri xətlər boyunca düzülür — bu xətlər maqnit sahəsinin qüvvə xətləridir və şimal (N) qütbündən çıxıb cənub (S) qütbünə daxil olur. Dəmir tozu maqnitin uclarında daha çox toplandığından sahə orada, yəni qütblərdə, daha güclüdür. Formasından asılı olmayaraq hər maqnitin iki qütbü var; onu ikiyə bölsək, hər hissə yenidən N və S qütblü kiçik maqnitə çevrilir, tək qütblü maqnit olmur. Eyniadlı qütblər bir-birini itələyir, müxtəlifadlı qütblər isə cəzb edir və məsafə azaldıqca bu qarşılıqlı təsir güclənir. Yer kürəsi də sabit maqnit kimi qəbul olunur və onun cənub qütbü coğrafi Şimalın yaxınlığında yerləşir. Sahə maqnit induksiyası () adlı vektorial kəmiyyətlə xarakterizə olunur, vahidi tesladır (), qütblərə yaxın yerlərdə ədədi qiyməti böyükdür və istiqaməti kompasın şimal ucunun göstərdiyi tərəflə üst-üstə düşür.
Məsələn: dəmir tozu maqnitin uclarına yaxın sıxlaşdığından, elə orada -nin ədədi qiyməti orta hissədəkindən daha böyük olur.
Qrafiklər
Əsas terminlər
| Qütb kombinasiyası | Təsir |
|---|---|
| Eyniadlı (N-N və ya S-S) | İtələyir |
| Müxtəlifadlı (N-S) | Cəzb edir |
Məsafə azaldıqca qütblər arasındakı qarşılıqlı təsir qüvvəsi güclənir.
| Yerin maqnit qütbü | Yerləşdiyi coğrafi qütb |
|---|---|
| Cənub qütbü (S) | Coğrafi Şimalın yaxınlığında |
| Şimal qütbü (N) | Coğrafi Cənubun yaxınlığında |
Kompasın N ucu Yerin cənub maqnit qütbünə cəzb olunduğu üçün coğrafi Şimala tərəf yönəlir.
- 1Verilənlər: Bir düz maqnit tam ortadan ikiyə bölünür.
- 2Qayda: Formasından asılı olmayaraq hər maqnitin iki qütbü var; tək qütblü maqnit olmur.
- 3Nəticə: Hər iki hissə yenidən N və S qütblü kiçik maqnitə çevrilir.
- 1Fakt 1: Yerin maqnit sahəsinin cənub qütbü (S) coğrafi Şimalın yaxınlığında yerləşir.
- 2Fakt 2: Müxtəlifadlı qütblər (N və S) bir-birini cəzb edir.
- 3Nəticə: Kompasın şimal (N) qütbü Yerin cənub maqnit qütbünə cəzb olunduğundan coğrafi Şimala tərəf yönəlir.
Yerin maqnit sahəsinin cənub qütbünü coğrafi Cənubla, şimal qütbünü isə coğrafi Şimalla eyni yerdə güman etmək geniş yayılmış səhvdir — həqiqətdə əksinədir.
Eyniadlı qütblərin cəzb, müxtəlifadlı qütblərin isə itələdiyini düşünmək tərsinə salınmış qaydadır — əksinə, eyniadlı qütblər itələyir, müxtəlifadlı qütblər cəzb edir.
Maqnit induksiyasının vahidi «» (tesla) kimi yazılır, başqa işarə işlətmə.
Maqnit induksiyasının istiqaməti kompasın şimal ucunun göstərdiyi tərəflə üst-üstə düşür — bunu yadda saxlamaq üçün kompası düşün.
Qaydalar
- 1Maqnit sahəsi maqnitlərin ətrafındakı fəzada həmişə mövcuddur, lakin gözlə görünmür; onu dəmir tozu ilə aparılan təcrübədə müşahidə etmək olar.
- 2Dəmir tozlarının maqnit ətrafında düzüldüyü əyri xətlər maqnit sahəsinin qüvvə xətləri adlanır və şimal (N) qütbündən çıxıb cənub (S) qütbünə daxil olur.
- 3Formasından asılı olmayaraq bütün maqnitlərin iki qütbü var: şimal (N — ingiliscə North) və cənub (S — ingiliscə South); tək qütblü maqnit mövcud deyil, maqniti bölsək hər hissə yenə N və S qütblü kiçik maqnit olur.
- 4Maqnit sahəsi qütblərin yaxınlığında daha güclüdür, çünki dəmir tozu orada daha çox toplanır.
- 5Eyniadlı qütblər (N-N və ya S-S) bir-birini itələyir, müxtəlifadlı qütblər (N-S) isə cəzb edir; məsafə azaldıqca qarşılıqlı təsir qüvvəsi artır.
- 6Yer kürəsi sabit maqnit kimi qəbul olunur: onun maqnit sahəsinin cənub qütbü coğrafi Şimalın, şimal qütbü isə coğrafi Cənubun yaxınlığında yerləşir.
- 7Maqnit sahəsi maqnit induksiyası () adlı vektorial kəmiyyətlə xarakterizə olunur, BS-də vahidi tesladır ().
- 8Maqnit induksiyasının istiqaməti qüvvə xəttinə toxunan boyunca yönəlir və kompasın şimal qütbünün göstərdiyi istiqamətlə eynidir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir