Sabit maqnit
Maqnetik və qeyri-maqnetik maddələrin fərqi, sabit maqnitin tərifi, təbii (maqnetit) və süni maqnitlər, kompas əqrəbi.
Fizikada cisimlərə təsir edən qüvvələrdən biri də maqnit tərəfindən cəzbetmə qüvvəsidir; bu qüvvə cazibə və elektrik qüvvələrindən fərqli, üçüncü bir qüvvə növüdür. Maqnitin cəzb etdiyi cisimlər maqnetik maddələrdən hazırlanmış cisimlərdir və tərkibində dəmir, nikel və ya kobalt olan maddələr maqnetik hesab olunur. Şüşə, plastmas, taxta və kağız (tərkibindəki sellüloza), həmçinin qızıl, gümüş və mis kimi metallar isə maqnit tərəfindən cəzb olunmayan maddələrdir. Maqnit xassəsini uzun müddət özündə saxlayan maddələrdən hazırlanan maqnitlər sabit maqnit adlanır. Maqnitlər mənşəyinə görə təbii və süni olur: qədim dövrlərdə kompas əqrəbləri təbiətdə rast gəlinən maqnetit mineralından hazırlanırdı, hazırda isə sənayedə neodium kimi metallardan hazırlanmış düz və nalşəkilli süni maqnitlərdən geniş istifadə olunur. Kompasın əqrəbi özü kiçikölçülü süni maqnitdir və Yer kürəsinin harasında olmağınızdan asılı olmayaraq bir ucu Şimal, digər ucu isə Cənub qütbünü göstərir. Maqnetik və qeyri-maqnetik maddələr fərqli davrandığı üçün, maqnitlə maddə qarışıqlarını da ayırmaq mümkündür.
Məsələn: polad iynə tərkibindəki dəmirə görə maqnit tərəfindən cəzb olunur, gümüş qaşıq isə cəzb olunmur.
Əsas terminlər
| Maqnetik maddələr | Qeyri-maqnetik maddələr |
|---|---|
| Dəmir | Şüşə |
| Nikel | Plastmas, taxta və kağız (sellüloza) |
| Kobalt | Qızıl, gümüş və mis |
Bir maddənin maqnit tərəfindən cəzb olunub-olunmaması onun tərkibindən asılıdır, forma və ölçüsündən deyil.
| Təbii maqnit | Süni maqnit |
|---|---|
| Maqnetit — qədim dövrlərdə kompas əqrəbləri bundan hazırlanırdı | Neodium — hazırda sənayedə maqnit hazırlamaq üçün geniş istifadə olunur |
| Təbiətdə hazır tapılan mineraldır | Düz və nalşəkilli formalarda hazırlanır; kompasın əqrəbi də kiçikölçülü süni maqnitdir |
Maqnitlər mənşəyinə görə təbii və süni olur.
- 1Müşahidə: Polad iynə maqnitə yaxınlaşdırılanda cəzb olunur, gümüş qaşıq isə cəzb olunmur.
- 2Səbəb: Polad iynənin tərkibində dəmir var; dəmir maqnetik maddədir.
- 3Qeyri-maqnetik nümunə: Gümüş qaşıq isə maqnit tərəfindən cəzb olunmayan bir metaldan — gümüşdən — hazırlanıb.
- 4Nəticə: Cismin maqnit tərəfindən cəzb olunub-olunmaması onun tərkibindəki maddədən asılıdır, forması və ölçüsündən yox.
- 1Verilənlər: Bir qarışıqda dəmir tozu, kağız parçaları və plastmas qırıntıları var.
- 2Qayda: Yalnız maqnetik maddələr — tərkibində dəmir, nikel və ya kobalt olanlar — maqnit tərəfindən cəzb olunur.
- 3Təhlil: Kağızın tərkibindəki sellüloza və plastmas maqnit tərəfindən cəzb olunmur, dəmir tozu isə cəzb olunur.
- 4Nəticə: Maqnit yaxınlaşdırıldıqda qarışıqdan yalnız dəmir tozu cəzb olunar, digər iki maddə qarışıqda qalar.
Maqnetitin təbii, neodiumun isə süni maqnit materialı olduğunu tərsinə salmaq geniş yayılmış səhvdir.
Mis, gümüş və qızılı maqnetik maddə sanmaq səhvdir — bunlar, əksinə, maqnit tərəfindən cəzb olunmayan metallardır; yalnız dəmir, nikel və kobalt maqnetikdir.
Bu dərs heç bir alimin adını çəkmir, Yer kürəsinin özünün maqnit olduğunu demir, maqniti kəsməkdən də bəhs etmir — bu faktları özündən əlavə etmə.
Kompasın əqrəbi Yer kürəsinin harasında olmağınızdan asılı olmayaraq bir ucu Şimal, digər ucu Cənub qütbünü göstərir — bu, kompasın öz süni maqnit təbiətindən irəli gəlir.
Qaydalar
- 1Maqnitin cəzb etdiyi cisimlər maqnetik maddələrdən hazırlanmış cisimlərdir; tərkibində dəmir, nikel və ya kobalt olan maddələr maqnetikdir.
- 2Şüşə, plastmas, taxta və kağız (tərkibindəki sellüloza), həmçinin qızıl, gümüş və mis kimi metallar maqnit tərəfindən cəzb olunmayan maddələrdir.
- 3Maqnit xassəsini uzun müddət özündə saxlayan maddələrdən hazırlanan maqnitlər sabit maqnit adlanır.
- 4Maqnitlər mənşəyinə görə təbii (məsələn, maqnetit) və süni (məsələn, neodium, düz və nalşəkilli maqnitlər) olur.
- 5Kompasın əqrəbi kiçikölçülü süni maqnitdir və Yer kürəsinin harasında olmağınızdan asılı olmayaraq bir ucu Şimal, digər ucu Cənub qütbünü göstərir.
- 6Maqnit tərəfindən cəzbetmə qüvvəsi cazibə və elektrik qüvvələrindən ayrı, üçüncü bir qüvvə növüdür.
- 7Maqnetik və qeyri-maqnetik maddələr fərqli davrandığı üçün, qarışıqları maqnitin köməyi ilə ayırmaq mümkündür.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir