Fizikanın əhəmiyyəti
Elmi metodun konkret məsələ üzərində təkrarı və fizikanın texnologiya, mühəndislik və digər elm sahələrinə tətbiqi.
Təbiəti öyrənmə prosesi heç vaxt sona çatmır, çünki hər yeni kəşf növbəti sualı doğurur; məsələn, Rezerford atomun nüvə və elektronlardan ibarət olduğunu aşkar etdikdən sonra alimlər «Nüvənin quruluşu necədir?» sualına cavab axtarmağa başladılar. Elmi araşdırma dörd mərhələli metodla aparılır: əvvəlcə sual və ya müşahidə qoyulur, sonra fərziyyə irəli sürülür, bu fərziyyə təcrübə ilə yoxlanılır və nəhayət nəticə qrafik, cədvəl, diaqram və ya sxem şəklində paylaşılır; təcrübə fərziyyəni təsdiqləməzsə, tədqiqatçı yenidən fərziyyə mərhələsinə qayıdıb yeni fərziyyə sınayır. Fizikanın əhəmiyyəti dörd sahədə özünü göstərir: texnologiyada (nəqliyyat, internet, peyk rabitəsi), təbiət hadisələrinin izahında (göyqurşağı, Ay tutulması, qabarma-çəkilmə), mühəndislikdə (elektrik-elektronika, inşaat, kompüter mühəndisliyi) və digər elm sahələri ilə əlaqədə (kimya, biologiya, coğrafiya, astronomiya, tibb; rentgen və mikroskop kimi cihazlar). Fizika inkişaf etdikcə onun tətbiq sahələri də genişlənir.
Məsələn: kalium nitratın suda həll olma müddətinin suyun temperaturundan asılılığını öyrənmək üçün bərabər miqdarda duz fərqli temperaturlu iki su qabına əlavə edilib həllolma müddətləri müqayisə edilir.
Əsas terminlər
| Sahə | Nümunələr |
|---|---|
| Texnologiya | Nəqliyyat, internet, peyk rabitəsi |
| Təbiət hadisələrinin izahı | Göyqurşağı, Ay tutulması, qabarma-çəkilmə |
| Mühəndislik | Elektrik-elektronika, inşaat, kompüter mühəndisliyi |
| Digər elm sahələri ilə əlaqə | Kimya, biologiya, coğrafiya, astronomiya, tibb |
Fizika inkişaf etdikcə onun tətbiq sahələri də genişlənir.
| Mərhələ | Kalium nitrat təcrübəsindəki nümunə |
|---|---|
| Sual/müşahidə | «Suyun temperaturu kalium nitrat duzunun həll olmasına necə təsir edir?» |
| Fərziyyə | «İsti suda daha çox kalium nitrat həll olar» |
| Təcrübə | Bərabər miqdarda duz fərqli temperaturlu iki su qabına əlavə edilib həllolma müddətləri müqayisə edilir |
| Paylaşma | Nəticə qrafik, cədvəl, diaqram və ya sxem şəklində göstərilir |
Elmi metodun dörd mərhələsi bir konkret təcrübə üzərində belə tətbiq olunur.
- 1Sual qoy: «Suyun temperaturu kalium nitratın həll olmasına necə təsir edir?» sualı qoyulur.
- 2Fərziyyə irəli sür: «İsti suda daha çox kalium nitrat həll olar» fərziyyəsi irəli sürülür.
- 3Dəyişənləri təyin et: Su və duzun miqdarı sabit saxlanılır, yalnız suyun temperaturu dəyişdirilir.
- 4Nəticəni qiymətləndir: Nəticə fərziyyəni təsdiqləməsə, tədqiqatçı fərziyyə mərhələsinə qayıdıb yeni fərziyyə sınayır.
- 1Kəşf: Rezerford atomun nüvə və elektronlardan ibarət olduğunu aşkar etdi.
- 2Yeni sual: Bu kəşfdən sonra alimlər «Nüvənin quruluşu necədir?» sualını qoydular.
- 3Nəticə: Təbiəti öyrənmə prosesi heç vaxt bitmir, çünki hər yeni kəşf növbəti sualı doğurur.
Kalium nitrat təcrübəsinin mərhələlərini qarışdırmayın: fikrin özü («isti suda daha çox həll olar») fərziyyədir, bunun fərqli temperaturlu suya duz əlavə edib müqayisə edilməsi isə təcrübədir.
İnternet, peyk rabitəsi və mobil telefonun koordinat göndərməsi texnologiya nümunəsidir, təbiət hadisəsi və ya mühəndislik nümunəsi deyil.
Fərziyyə təsdiqlənmirsə, tədqiqatçı sualı DEYİL, fərziyyəni dəyişib yenidən sınayır — bu, tez-tez qarışdırılan məqamdır.
Yadda saxla: fizikanın dörd tətbiq sahəsi — texnologiya, təbiət hadisələrinin izahı, mühəndislik və digər elm sahələri ilə əlaqədir.
Qaydalar
- 1Təbiəti öyrənmə prosesi heç vaxt bitmir, çünki hər yeni kəşf yeni sual yaradır.
- 2Elmi metodun dörd mərhələsi var: sual/müşahidə, fərziyyə, təcrübə və paylaşma.
- 3Təcrübə fərziyyəni təsdiq etmirsə, tədqiqatçı fərziyyə mərhələsinə qayıdıb yeni fərziyyə irəli sürür.
- 4Fizika texnologiyanın (nəqliyyat, internet, peyk rabitəsi), təbiət hadisələrinin izahının (göyqurşağı, Ay tutulması, qabarma-çəkilmə), mühəndisliyin (elektrik-elektronika, inşaat, kompüter mühəndisliyi) və digər elm sahələrinin (kimya, biologiya, coğrafiya, astronomiya, tibb) inkişafına təməl yaradır.
- 5Rentgen, mikroskop, anemometr, barometr və elektron mikroskop kimi cihazlar fiziklərin ixtirasıdır və digər elm sahələrində də istifadə olunur.
- 6Qüvvə, kütlə, sürət, tezlik, enerji, fəza və hərəkət kimi anlayışlar başqa elmlərdə də tez-tez rast gəlinir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir