Qüvvə. Əvəzləyici qüvvə
Qüvvə anlayışı, vahidi, ölçülməsi.
Qüvvə fiziki kəmiyyət olub cismin hərəkət sürətini (həm qiymət, həm də istiqamət) və ya formasını dəyişir. O, vektorial kəmiyyətdir – yəni qiymətlə yanaşı, istiqamətə də malikdir. Qüvvə hərfi ilə işarə olunur. Beynəlxalq Sistemdə (BS) qüvvə vahidi Nyutondur (N). 1 N, 1 kq kütləli cismə 1 m/san² təcil verən qüvvəyə bərabərdir. Qüvvəni ölçmək üçün dinamometrdən istifadə edilir. Bir cismə eyni anda bir neçə qüvvə təsir edə bilər. Bu qüvvələrin cismə birgə təsirini xarakterizə edən qüvvəyə əvəzləyici qüvvə deyilir. Əvəzləyici qüvvə bütün qüvvələrin vektorial cəmi kimi tapılır. Eyni istiqamətli qüvvələr toplanır, əks istiqamətli qüvvələr isə çıxılır. Əgər cismə təsir edən əvəzləyici qüvvə sıfra bərabərdirsə, cisim ya sükunətdə qalır, ya da düzxətli bərabərsürətli hərəkət edir; bu halda qüvvələr tarazlaşmış olur. Qüvvənin vektorial təbiətini unudub onu skalyar kəmiyyət hesab etmək tipik səhvdir.
Məsələn: Əgər bir cismə eyni istiqamətdə 5 N və 3 N qüvvələr təsir edirsə, əvəzləyici qüvvə 8 N, əks istiqamətdə olduqda isə 2 N olur.
Qaydalar
- 1Qüvvə vektorial kəmiyyətdir, yəni onun qiyməti və istiqaməti var.
- 2BS-də qüvvə vahidi Nyutondur (N).
- 31 N, 1 kq kütləli cismə 1 m/san² təcil verən qüvvədir.
- 4Qüvvə dinamometrlə ölçülür.
- 5Eyni istiqamətli qüvvələrin əvəzləyicisi onların cəminə bərabərdir.
- 6Əks istiqamətli qüvvələrin əvəzləyicisi onların fərqinə (böyük qüvvə istiqamətində) bərabərdir.
- 7Cismə təsir edən əvəzləyici qüvvə sıfra bərabər olduqda, cisim tarazlıqdadır (sükunətdə və ya düzxətli bərabərsürətli hərəkət edir).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir