Cismin ətalətliliyi. Nyutonun I qanunu
Ətalət, inersial sistem.
Ətalət — cismə xarici qüvvə təsir etmədikdə onun öz sürətini (sükunətdirsə, sükunət; hərəkətdirsə, bərabərsürətli düzxətli hərəkət) saxlaması xassəsidir. Bu xassə Nyutonun birinci qanunu ilə ifadə olunur: cismə heç bir qüvvə təsir etmirsə və ya təsir edən qüvvələrin əvəzləyicisi sıfırdırsa, cisim əvvəlki hərəkət vəziyyətini qoruyur. Başqa sözlə, cismin sürətini dəyişməsi üçün ona qüvvə tətbiq olunmalıdır; əks halda o, ya sükunətdə qalır, ya da düzxətli bərabərsürətli hərəkətini davam etdirir. İnersial sistem — Nyutonun I qanununun ödəndiyi hesablama sistemidir. Ətalət ölçüsü kütlədir: cismin kütləsi nə qədər böyükdürsə, onun hərəkət vəziyyətini dəyişdirmək bir o qədər çətindir. Gündəlik həyatda ətalətin təzahürlərinə tez-tez rast gəlirik.
Məsələn: tormozlanan avtobusda sərnişinlərin irəli atılması, qəfil dartılan avtomobildə arxaya yapışmaq, yaxud stolun üstündən süfrəni çəkəndə qabların yerində qalmağa çalışması – hamısı ətalətin təzahürüdür.
Qaydalar
- 1Ətalət cismin sürətini saxlamaq xassəsidir.
- 2Nyutonun I qanunu: xarici qüvvə olmadıqda cisim sükunətdə qalır və ya bərabərsürətli düzxətli hərəkət edir.
- 3İnersial sistem — Nyutonun I qanununun ödəndiyi hesablama sistemidir.
- 4Kütlə ətalət ölçüsüdür; kütlə böyüdükcə sürəti dəyişmək çətinləşir.
- 5Hərəkətin davamı üçün qüvvə lazım deyil; qüvvə olmadıqda hərəkət bərabərsürətli olur.
- 6Gündəlik həyatda ətalət nümunələri: sürət dəyişikliyi zamanı sərnişinlərin meyli, stol örtüyünün çəkilməsi.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir