phys7-1.7· 1. Mexaniki hərəkət· ~13 dəq

Çevrə üzrə bərabərsürətli hərəkətdə sürət və təcil

Mərkəzəqaçma təcili.

Çevrə üzrə bərabərsürətli hərəkət zamanı cismin xətti sürətinin modulu sabit qalır, lakin sürət vektoru hər an trayektoriyaya toxunan istiqamətdə olur. Sürətin istiqaməti daim dəyişdiyi üçün bu hərəkət təcilli hərəkətdir. Təcil vektoru həmişə çevrənin mərkəzinə doğru yönəlir və mərkəzəqaçma (normal) təcil adlanır. Mərkəzəqaçma təcili am=v2/ra_m = v^2/r düsturu ilə hesablanır, burada vv xətti sürət, rr çevrənin radiusudur. Bucaq sürəti ω=v/r\omega = v/r olduğundan am=ω2ra_m = \omega^2 r kimi də yazıla bilər. Dövr etmə periodu TT ilə xətti sürət arasında v=2πr/Tv = 2\pi r/T əlaqəsi mövcuddur. Bu hərəkətə misal olaraq karuselin fırlanması, planetlərin Günəş ətrafında hərəkəti, avtomobilin döngədə hərəkəti göstərilə bilər. Bərabərsürətli çevrəvi hərəkətdə təcilin sıfır olduğunu düşünmək ümumi səhvdir, çünki sürətin modulu sabit olsa da, istiqamət dəyişdikdə təcil yaranır.

Qaydalar

  1. 1Çevrə üzrə bərabərsürətli hərəkətdə sürətin modulu sabitdir.
  2. 2Sürət vektoru həmişə trayektoriyaya toxunan istiqamətdə yönəlir.
  3. 3Mərkəzəqaçma təcili həmişə çevrənin mərkəzinə doğru yönəlir.
  4. 4Mərkəzəqaçma təcili am=v2/ra_m = v^2/r düsturu ilə hesablanır.
  5. 5Bucaq sürəti ω=v/r\omega = v/r olarsa, am=ω2ra_m = \omega^2 r düsturu da doğrudur.
  6. 6Xətti sürət v=2πr/Tv = 2\pi r/T düsturu ilə periodla radius arasında əlaqələnir.
  7. 7Sürətin modulu sabit olsa da, istiqamət dəyişdiyi üçün təcil sıfır deyil.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir