phys7-1.3· 1. Mexaniki hərəkət· ~13 dəq

Hərəkətin nisbiliyi

Müşahidəçiyə görə hərəkət/sükunət.

Hərəkət anlayışı nisbidir. Bu o deməkdir ki, eyni cisim müxtəlif müşahidəçilərə görə fərqli hərəkət vəziyyətində ola bilər.

📌Nümunə

Məsələn, hərəkət edən qatarda stol üzərində duran stəkan qatarın içindəki sərnişinə görə sükunətdədir, lakin stansiyada dayanan insana görə hərəkətdədir. Sükunət də nisbidir – Yer kürəsi Günəş ətrafında yüksək sürətlə hərəkət etsə də, biz onu hiss etmirik. İki cismin bir-birinə nisbətən sürəti nisbi sürət adlanır. Cisimlər eyni istiqamətdə hərəkət etdikdə nisbi sürət sürətlər fərqinin moduluna bərabərdir: vnis=∣v1−v2∣v_{\text{nis}} = |v_1 - v_2|. Əks istiqamətdə hərəkət etdikdə isə nisbi sürət sürətlərin cəminə bərabər olur: vnis=v1+v2v_{\text{nis}} = v_1 + v_2. Hərəkət edən platforma üzərində gedən adamın Yerə nəzərən sürəti platformanın sürəti ilə adamın platformaya nisbətən sürətinin vektor cəminə bərabərdir. Beləliklə, hərəkət parametrləri müşahidəçinin seçimindən asılıdır.

Qaydalar

  1. 1Hərəkət nisbidir — cismin hərəkət vəziyyəti müşahidəçiyə görə dəyişir.
  2. 2Sükunət də nisbidir, mütləq sükunət yoxdur.
  3. 3Eyni istiqamətdə hərəkət edən iki cismin nisbi sürəti sürətlərin fərqinə bərabərdir: vnis=∣v1−v2∣v_{\text{nis}} = |v_1 - v_2|.
  4. 4Əks istiqamətdə hərəkət edən iki cismin nisbi sürəti sürətlərin cəminə bərabərdir: vnis=v1+v2v_{\text{nis}} = v_1 + v_2.
  5. 5Hərəkət edən platformada gedən adamın Yerə nisbətən sürəti: platforma ilə eyni istiqamətdə gedirsə vYer=vplat+vadam/platv_{\text{Yer}} = v_{\text{plat}} + v_{\text{adam/plat}}; əks istiqamətdə gedirsə vYer=vplat−vadam/platv_{\text{Yer}} = v_{\text{plat}} - v_{\text{adam/plat}}.
  6. 6Müşahidəçi dəyişdikdə cismin sürəti, koordinatı və trayektoriyası haqqında məlumatlar dəyişə bilər.
  7. 7Nisbi sürət vektor kəmiyyətdir, hesablamalarda istiqamət nəzərə alınmalıdır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq