phys7-1.2· 1. Mexaniki hərəkət· ~13 dəq

Düzxətli bərabərsürətli hərəkət

Sabit sürətlə düzxətli hərəkət.

Düzxətli bərabərsürətli hərəkət cismin bərabər zaman fasilələrində bərabər yollar getdiyi, sürətinin sabit qaldığı hərəkətdir. Bu hərəkətdə sürət vektoru dəyişmir, yəni həm böyüklüyü, həm də istiqaməti sabitdir. Sürət $v$ yolu $s$ zamana $t$ bölməklə tapılır: $v = s/t$ . BS-də sürət vahidi m/san-dir. Praktikada km/saat işlənir; $1\ \text{m/s} = 3.6\ \text{km/saat}$ . Hərəkətin əsas xüsusiyyəti: istənilən bərabər zaman aralığında qət edilən yol eynidir. Sürətin zamandan asılılıq qrafiki üfüqi düz xəttdir. Yol qrafiki isə koordinat başlanğıcından keçən düz xəttdir, onun bucaq əmsalı sürətə bərabərdir. Hərəkət tənliyi $x = x_0 + vt$ şəklindədir, burada $x_0$ başlanğıc koordinatdır. Bu hərəkətdə orta sürət anlayışı olmur, çünki sürət sabitdir. Sürətin vahidləri arasında keçid: $1\ \text{km/saat} \approx 0.278\ \text{m/s}$ .

📌Nümunə

Məsələn, avtomobil $72\ \text{km/saat}$ sürətlə düz yolda hərəkət edirsə, $20\ \text{m/s}$ sürətə uyğundur. Şagirdlər çox vaxt km/saat-ı m/san-a çevirərkən $3.6$ -ya bölmək əvəzinə vururlar. Hərəkət tənliyindən istifadə edərək cismin istənilən andakı koordinatını tapmaq olar. Yol qrafikində düz xəttin meyilliliyi sürətin böyüklüyünü göstərir: meyillilik artdıqca sürət artır. Sürət qrafiki ilə zaman oxu arasında qalan sahə qət edilən yola bərabərdir. Məsələn: $5\ \text{m/s}$ sürətlə $10\ \text{s}$ hərəkət edən cisim $s = vt = 5 \cdot 10 = 50\ \text{m}$ yol qət edər.

Qaydalar

1Bərabərsürətli düzxətli hərəkətdə sürət sabitdir: $v = \text{sabit}$ .
2Yol sürət vasitəsilə tapılır: $s = vt$ .
3Sürət vahidləri arasında keçid: $1\ \text{m/s} = 3.6\ \text{km/saat}$ .
4Hərəkət tənliyi: $x = x_0 + vt$ .
5Sürət-zaman qrafiki zamana nəzərən üfüqi düz xəttdir.
6Yol-zaman qrafiki başlanğıcdan keçən düz xəttdir, bucaq əmsalı sürətə bərabərdir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

Asan Orta Çətin Qarışıq