phys7-4.1· 4. Təzyiq· ~13 dəq

Bərk cismin təzyiqi

p=F/Sp=F/S, təzyiqin artırılıb-azaldılması.

Bərk cisimlərin təzyiqi dedikdə, cismin dayaq səthinə perpendikulyar təsir etdiyi qüvvənin həmin səthin sahəsinə nisbəti başa düşülür. Təzyiq p=F/Sp = F/S düsturu ilə hesablanır, burada FF qüvvə (N), SS səth sahəsi (m²), pp isə təzyiqdir (Pa). Beynəlxalq Vahidlər Sistemində təzyiq vahidi Paskaldır: 1 Pa=1 N/m21\ \text{Pa} = 1\ \text{N/m}^2. Təzyiq qüvvə ilə düz, səth sahəsi ilə tərs mütənasibdir. Təzyiqi artırmaq üçün ya qüvvəni artırmaq, ya da səth sahəsini kiçiltmək lazımdır. Təzyiqi azaltmaq üçün isə səth sahəsini böyütmək tələb olunur; məsələn, bataqlıq maşınlarında geniş tırtıllardan istifadə edilir. Praktikada təzyiqin artırılması üçün kəsici alətlər itilənir, azaldılması üçün isə bünövrələr geniş qoyulur. Şagirdlər çox vaxt təzyiq düsturunu p=S/Fp = S/F kimi səhv yazır, bu isə yanlış nəticələrə gətirir.

📌Nümunə

Məsələn: dar daban ayaqqabı yumşaq torpaqda daha dərin iz qoyur, çünki daban sahəsi kiçikdir, təzyiq böyükdür.

Qaydalar

  1. 1Təzyiq səthə perpendikulyar təsir edən qüvvənin bu səthin sahəsinə nisbətidir: p=F/Sp = F/S.
  2. 2Təzyiq qüvvə ilə düz, səth sahəsi ilə tərs mütənasibdir.
  3. 3BS-də təzyiq vahidi Paskaldır: 1 Pa=1 N/m21\ \text{Pa} = 1\ \text{N/m}^2.
  4. 4Təzyiqi artırmaq üçün səth sahəsini kiçiltmək və ya qüvvəni artırmaq lazımdır.
  5. 5Təzyiqi azaltmaq üçün səth sahəsini böyütmək lazımdır.
  6. 6Bərk cisimlər təzyiqi yalnız toxunduqları səthə ötürürlər.
  7. 7Düsturda səth sahəsi m2\text{m}^2 ilə, qüvvə N-la ifadə olunmalıdır; əks halda vahid çevirmələri aparılmalıdır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq