phys7-2.6· 2. Qüvvə· ~13 dəq

Ağırlıq qüvvəsi

Yerin cazibəsi, F=mgF=mg.

Ağırlıq qüvvəsi cismin Yer tərəfindən cəzb olunması nəticəsində yaranan qüvvədir. Bu qüvvə cismi Yerin mərkəzinə doğru çəkir və həmişə şaquli istiqamətdə aşağı yönəlir. Ağırlıq qüvvəsi FaF_a ilə işarə olunur və Fa=mgF_a = mg düsturu ilə hesablanır. Burada mm cismin kütləsi (kiloqram – kq), gg isə sərbəstdüşmə təcilidir (Nyuton bölünsün kiloqram – N/kq). Yer səthində gg təqribən 9.8 N/kq9.8\ \text{N/kq}-dir, amma praktik hesablamalarda çox vaxt g=10 N/kqg = 10\ \text{N/kq} götürülür. Qeyd edək ki, kütlə cismin ətalət ölçüsüdür, sabit qalır, ağırlıq isə cismin yerləşdiyi mühitin cazibə sahəsindən asılıdır. Yer səthindən yüksəkliyə qalxdıqca gg azalır, buna görə də ağırlıq azalır. Eyni zamanda, coğrafi enlikdən asılı olaraq, qütblərdə gg bir qədər böyük, ekvator da isə kiçikdir. Bu fərq kiçik olsa da, ağırlığın dəyişməsinə səbəb olur. Ay səthində gg təqribən 1.6 N/kq1.6\ \text{N/kq}-dir ki, bu da Yerdəki gg-dən təxminən 6 dəfə kiçikdir. Deməli, Ayda cismin ağırlığı Yerdəkinə nisbətən 6 dəfə azdır. Ağırlıq vahidi Nyutondur (N\text{N}) və o, vektorial kəmiyyətdir: həm qiyməti, həm də istiqaməti (aşağı) var. Bu səbəbdən ağırlığı ölçərkən dinamometrdən istifadə olunur.

📌Nümunə

Məsələn: Yer səthində g=9.8 N/kqg = 9.8\ \text{N/kq} olarsa, 70 kq70\ \text{kq} kütləli insanın ağırlığı Fa=709.8=686 NF_a = 70 \cdot 9.8 = 686\ \text{N} təşkil edir.

Qaydalar

  1. 1Ağırlıq qüvvəsi Yerin cazibə qüvvəsidir, şaquli aşağı yönəlir.
  2. 2Ağırlıq qüvvəsi Fa=mgF_a = mg düsturu ilə hesablanır, burada mm – kütlə (kq), gg – sərbəstdüşmə təcili (N/kq).
  3. 3Yer səthində g9.8 N/kqg \approx 9.8\ \text{N/kq}, adətən 10 N/kq10\ \text{N/kq} götürülür.
  4. 4Cismin kütləsi dəyişməzdir, ağırlığı isə gg-dən asılı olaraq dəyişir.
  5. 5gg hündürlük artdıqca azalır, qütblərdə ekvatordakından böyükdür.
  6. 6Ayda gAy1.6 N/kqg_{Ay} \approx 1.6\ \text{N/kq}, Yerdəkinin təqribən 1/61/6 hissəsidir.
  7. 7Ağırlıq Nyutonla (N\text{N}) ölçülür, dinamometrlə təyin edilir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir