phys7-5.3· 5. Sadə mexanizmlər. Cisimlərin tarazlığı· ~13 dəq

Mail müstəvi

Hündürlük, uzunluq, qüvvə qazancı.

Mail müstəvi sadə mexanizmlərdən biridir. O, üfüqi səthlə müəyyən bucaq əmələ gətirən düz səthdən ibarətdir. Mail müstəvinin tətbiqi ağır yükləri kiçik qüvvə ilə müəyyən hündürlüyə qaldırmağa imkan verir. Cismi mail müstəvi boyunca qaldırmaq üçün tələb olunan qüvvə F=mghlF = \frac{mgh}{l} düsturu ilə hesablanır, burada hh — mail müstəvinin hündürlüyü, ll — onun uzunluğudur. Göründüyü kimi, l>hl > h olduqda F<mgF < mg olur, yəni qüvvədə qazanc əldə edilir. Qüvvədə qazanc nisbəti mgF=lh\frac{mg}{F} = \frac{l}{h} kimi ifadə olunur. Mail müstəvidə qüvvədə nə qədər qazansaq, məsafədə bir o qədər uduzuruq: cismi ll qədər çəkmək lazımdır. Praktikada mail müstəvilər pandus, dağ yolları (serpantin), pilləkənlər və s. şəklində qarşımıza çıxır. Mail müstəvidə sürtünmə qüvvəsi nəzərə alınmadıqda görülən mexaniki iş A=Fl=mghA = F l = m g h kimi sabit qalır.

📌Nümunə

Məsələn: hündürlüyü 1 m1\ \text{m}, uzunluğu 4 m4\ \text{m} olan mail müstəvidə 40 N40\ \text{N} ağırlıqlı cismi qaldırmaq üçün 10 N10\ \text{N} qüvvə lazımdır.

Qaydalar

  1. 1Mail müstəvi, üfüqi səthlə müəyyən bucaq əmələ gətirən düz səthdir.
  2. 2Cismi mail müstəvi ilə qaldırmaq üçün lazım olan qüvvə F=mghlF = \frac{mgh}{l} düsturu ilə hesablanır (burada hh — hündürlük, ll — uzunluq).
  3. 3Qüvvədə qazanc (mexaniki üstünlük) PF=lh\frac{P}{F} = \frac{l}{h} nisbətinə bərabərdir.
  4. 4Mail müstəvinin uzunluğu artdıqca (bucaq kiçildikcə), qüvvədə qazanc artır, lakin yükün getdiyi yol uzanır.
  5. 5İdeal mail müstəvidə sürtünmə yoxdur və görülən iş A=Fl=mghA = F \cdot l = mgh olaraq qalır.
  6. 6Mail müstəvi gündəlik həyatda pandus, pilləkən, dağ yolları (serpantin) kimi formalarda istifadə olunur.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir