Kimya — 7-ci sinif
7-ci sinif kimyası: kimya və laboratoriya təhlükəsizliyi, kimyəvi elementlər, atomun quruluşu, kimyəvi birləşmələr, qarışıqlar və onların ayrılma üsulları, kimyəvi reaksiyalar, turşular və əsaslar.
Giriş. Kimya nəyi öyrənir?
Kimyanın nə öyrəndiyi, əlkimyadan müasir elmə qədər inkişafı və kimyaçının işi ilə tanışlıq.
1.1 Kimyəvi elementlər və onların simvolları
Kimyəvi element anlayışı, elementlərin latın adlarına əsaslanan simvolları və metal/qeyri-metal təsnifatı.
1.2 Bioelementlər
Canlı orqanizmləri təşkil edən bioelementlər, onların funksiyaları və çatışmazlığının nəticələri.
1.3 Cansız təbiətdə olan mühüm elementlər
Havanın, hidrosferin və yer qabığının tərkibindəki mühüm elementlər.
1.4 Metallar və onların xassələri
Metallara aid nümunələr və onların ümumi fiziki xassələri.
2.1 Atomun quruluşu
Atomun tarixi modellərini (Demokrit, Dalton, Tomson, Rezerford, Bor) və onu təşkil edən proton, neytron, elektron zərrəciklərini izah edir.
2.2 Nüvə yükü və kütlə ədədi
Nüvə yükünün proton sayına, kütlə ədədinin isə proton və neytron sayının cəminə necə bərabər olduğunu izah edir.
3.1 Kimyəvi birləşmələr, onların formulları və adları
Kimyəvi birləşmələrin formullarının necə tərtib olunduğunu və tarixi, sistemli adlarla necə adlandırıldığını izah edir.
3.2 Məişətdə istifadə edilən mühüm kimyəvi birləşmələr.
Məişətdə istifadə olunan qida, təmizləyici, tibbi və həlledici kimyəvi birləşmələri nümunələrlə izah edir.
4.1 Qarışıqların növləri
Qarışıqların homogen və heterogen növlərə bölünməsi, emulsiya və suspenziyanın tərifi və nümunələr üzərindən izahı.
4.2 Kimyəvi birləşmələrin və qarışıqların fərqli xüsusiyyətləri
Qarışıqların istənilən nisbətdə, birləşmələrin isə sabit nisbətdə əmələ gəlməsi və xassələrin saxlanması/itirilməsi dəmir-kükürd nümunəsi ilə izah olunur.
5.1 Kristallaşdırma üsulu
Buxarlandırma, süzmə və kristallaşdırma üsullarının fərqləri kristalhidratlar (CuSO4·5H2O) üzərindən izah olunur.
5.2 Sadə distillə və fraksiyalı distillə üsulları
Sadə distillə ilə dəniz suyundan saf su alınması və qaynama temperaturu fərqinə əsaslanan fraksiyalı distillə izah olunur.
5.3 Durultma üsulu
Bir-birində həll olmayan mayelərin sıxlıq fərqinə görə ayırıcı qıf vasitəsilə təbəqələr şəklində ayrılması izah olunur.
6.1 Fiziki və kimyəvi hadisələr
Ətrafımızda baş verən hadisələrin fiziki və kimyəvi hadisələrə necə ayrıldığını və kimyəvi reaksiyanın "söz tənliyi" ilə necə ifadə olunduğunu izah edir.
6.2 Kimyəvi reaksiyaların əlamətləri
Kimyəvi reaksiyaların rəng, çöküntü, qaz, iy, istilik və işıq kimi müşahidə olunan əlamətlərini nümunələr üzərində izah edir.
7.1 Turşular və turş mühit
Turşuların gündəlik nümunələri, qüvvətli və zəif turşuların fərqi və onların praktik istifadəsi izah olunur.
7.2 Əsaslar və əsasi mühit
Əsasların gündəlik nümunələri, qüvvətli əsaslar (qələvilər) və zəif əsasların fərqi izah olunur.
7.3 İndikatorlar və pH şkalası
Turş, əsasi və neytral mühitin indikatorlarla (lakmus, fenolftalein, metiloranj) və ədədi pH şkalası ilə təyini izah olunur.