chem7-5.3· Bölmə 5. Qarışıqların ayrılma üsulları· ~10 dəq

5.3 Durultma üsulu

Bir-birində həll olmayan mayelərin sıxlıq fərqinə görə ayırıcı qıf vasitəsilə təbəqələr şəklində ayrılması izah olunur.

Dərs iki qarışıqla — etil spirtinin su ilə qarışığı və bitki yağının su ilə qarışığı — müqayisə edilərək başlayır və bu iki qarışığın eyni üsulla ayrılıb-ayrılmayacağı sual olaraq qoyulur. Suya bitki yağı əlavə edildikdə yağ su ilə qarışmır və suyun səthində qalır; bunun səbəbi su ilə yağın bir-birində həll olmaması və sıxlıqlarının fərqli olmasıdır. Suyun sıxlığı yağın sıxlığından çox olduğundan qarışıqda su alt təbəqəni, yağ isə üst təbəqəni əmələ gətirir. Mayelərin bu şəkildə durularaq təbəqələrə ayrılması prosesinə durultma üsulu deyilir; proses ayırıcı qıf adlanan, şəffaf şüşədən hazırlanmış (buna görə də içindəki proses müşahidə oluna bilən) cihazla aparılır. Fəaliyyətdə əvvəlcə ayırıcı qıfa su, sonra onun üzərinə bitki yağı əlavə olunur, qıfın ağzı bağlanıb ehtiyatla çalxalanır, ştativə bərkidilib bir müddət sakit saxlanılır ki, mayelər yenidən aydın təbəqələrə ayrılsın. Sonra qıfın altındakı kran açılır, sıxlığı çox olan su yağ-su sərhədinə qədər stəkana axıdılır, sərhədə çatdıqda kran bağlanır və yağ ayırıcı qıfda qalır. Durultma üsulu bir-birində həll olmayan mayelərin sıxlıq fərqinə görə ayırıcı qıf vasitəsilə ayrılmasıdır və əsasən su ilə onda həll olmayan üzvi maddələrin (neft, benzin, kerosin) qarışığının ayrılmasında istifadə olunur. Etil spirti kimi su ilə qarışan (həll olan) mayelər isə bu üsulla deyil, başqa bir üsulla ayrılır.

Əsas terminlər

Durultma üsulu — Bir-birində həll olmayan mayelərin sıxlıqları fərqinə görə ayırıcı qıf vasitəsilə ayrılması prosesi.
Ayırıcı qıf — Durultma üsulunda istifadə olunan, şəffaf şüşədən hazırlanmış, altında kranı olan cihaz.
Sıxlıq fərqi — İki mayenin ayırıcı qıfda təbəqələr şəklində ayrılmasının əsaslandığı fiziki xassə.
Təbəqə — Bir-birində həll olmayan mayelərin sıxlıqlarına görə üst-üstə düzülməklə əmələ gətirdiyi qat.
Üzvi maddə (neft, benzin, kerosin) — Durultma üsulu ilə su ilə qarışığından ayrıla bilən, suda həll olmayan maddələr.
✎Bitki yağı-su qarışığının durultma üsulu ilə ayrılması
  1. 11-ci addım: Ayırıcı qıfa bir qədər su tökülür, üzərinə bir qədər bitki yağı əlavə edilir.
  2. 22-ci addım: Qıfın ağzı qapaqla bağlanır və ehtiyatla çalxalanır.
  3. 33-cü addım: Ayırıcı qıf ştativə bərkidilir və mayelər aydın təbəqələrə ayrılana qədər bir müddət gözlənilir.
  4. 44-cü addım: Qıfın altındakı kran açılır, sıxlığı çox olan su yağ-su sərhədinə qədər stəkana axıdılır.
  5. 55-ci addım: Su axıdılması sərhədə çatan kimi kran bağlanır; bitki yağı ayırıcı qıfda qalır.
🚫Tez-tez səhv

Durultma üsulunu bir-birində həll olan mayelər (məsələn, etil spirti-su) üçün də tətbiq etmək olar düşünmək səhvdir — bu qarışıqlar durultma ilə deyil, başqa bir üsulla ayrılır.

🚫Tez-tez səhv

Kranı yağ-su sərhədindən sonra, gec bağlamaq səhvdir — yağ da su ilə birlikdə axıb yenidən qarışa bilər.

💡Qeyd

Ayırıcı qıfı çalxaladıqdan sonra kranı açmazdan əvvəl bir müddət sakit saxlamaq lazımdır ki, mayelər yenidən aydın təbəqələrə ayrılsın.

Qaydalar

  1. 1Durultma üsulu bir-birində həll olmayan mayelərin sıxlıq fərqinə görə ayrılmasına əsaslanır.
  2. 2Proses ayırıcı qıf adlanan cihazla aparılır.
  3. 3Sıxlığı çox olan maye alt təbəqəni, sıxlığı az olan isə üst təbəqəni əmələ gətirir.
  4. 4Ayırıcı qıf şəffaf şüşədən hazırlanır ki, təbəqələrin ayrılması müşahidə oluna bilsin.
  5. 5Qıfın altındakı kran, su yağ-su sərhədinə çatana kimi açıq saxlanılır, sonra bağlanılır.
  6. 6Bu üsul əsasən su ilə onda həll olmayan üzvi maddələrin (neft, benzin, kerosin) qarışığının ayrılmasında istifadə olunur.
  7. 7Bir-birində həll olan mayelər (məsələn, etil spirti və su) durultma üsulu ilə ayrıla bilməz.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq