5.4 Kağız xromatoqrafiyası

Kağız xromatoqrafiyası qarışıqları təşkil edən maddələrə ayırmaq üçün istifadə olunan üsuldur. Giriş təcrübəsində filtr kağızının mərkəz hissəsinə bir damla qara mürəkkəb tökülür, bir qədər qurumağa qoyulur, sonra üzərinə bir neçə damcı su əlavə edilir; bir müddət sonra filtr kağızı üzərində rənglərin ayrıldığı bir mənzərə əmələ gəlir. Qarışığın tərkibinə daxil olan maddələr suda həll olma dərəcəsinə görə bir-birindən fərqləndiyi üçün süzgəc kağızı üzərində müxtəlif sürətlə hərəkət edir: daha yaxşı həll olan maddə daha sürətli hərəkət edib kağız üzərində daha çox yol gedir. Zərrəcik modelində qarışıq əvvəlcə uyğun həlledicidə həll edilir, sonra zərrəciklər kağız üzərində müxtəlif sürətlə hərəkət edərək bir-birindən tamamilə ayrılır — mavi rəngli maddə qırmızı rəngli maddədən daha sürətli hərəkət edir, çünki mavi maddə həlledicidə daha yaxşı həll olur, qırmızı maddə isə kağızın səthində daha yaxşı udulur. Bu proses kağız xromatoqrafiyası, üzərində rənglər əmələ gələn kağız isə xromatoqram adlanır. Fəaliyyətdə A, B, C və D saf maddələrinin asetondakı məhlullarından hazırlanan X qarışığı filtr kağızında nöqtələnir, kağız yumrulanıb sancaqla bərkidilir, cüzi miqdarda aseton olan şüşə qaba yerləşdirilir və qabın ağzı bağlanır; bir müddət sonra kağız çıxarılıb açılır və X-in tərkibi araşdırılır.