Maddə və cisim. Maddələrin xassələri
Maddə ilə cisim arasındakı fərq, fiziki və kimyəvi xassələr.
Ətrafımızdakı bütün əşyalar maddədən təşkil olunmuşdur. Maddə — atom və molekullardan ibarət olan, müəyyən kütləyə malik, fəzada yer tutan hər şeydir.
Məsələn, dəmir, su, oksigen, şüşə — bunlar maddələrdir. Maddə ümumi və mücərrəd bir anlayışdır. Cisim isə maddədən hazırlanmış konkret, müəyyən formaya malik əşyadır. Məsələn, dəmir mismar — dəmir maddəsindən hazırlanmış cisimdir; şüşə stəkan — şüşə maddəsindən hazırlanmış cisimdir. Eyni maddədən müxtəlif cisimlər hazırlana bilər: dəmirdən mismar, qapı, çərçivə; şüşədən stəkan, pəncərə, lampa. Maddələrin xassələri iki əsas qrupa bölünür: fiziki xassələr və kimyəvi xassələr. Fiziki xassələr maddənin kimyəvi tərkibi dəyişmədən müşahidə olunur — rəng, iy, dad, ərimə temperaturu (), qaynama temperaturu (), sıxlıq (), elektrik keçiriciliyi, istilik keçiriciliyi, suda həllolma, aqreqat halı. Kimyəvi xassələr isə maddənin başqa maddələrlə qarşılıqlı təsiri zamanı, yəni tərkibinin dəyişməsi ilə özünü göstərir — yanma qabiliyyəti, oksidləşmə, turşularla reaksiyaya girmə, çürümə. Məsələn: suyun 100°C-də qaynaması fiziki xassədir (su yenə su olaraq qalır), suyun natriumla reaksiyaya girərək hidrogen ayırması isə kimyəvi xassədir (su başqa maddələrə çevrilir).
Qaydalar
- 1Maddə — atom və molekullardan təşkil olunmuş, müəyyən kütləsi olan, fəzada yer tutan materialdır. Cisim — maddədən hazırlanmış konkret formalı əşyadır.
- 2Eyni maddədən müxtəlif cisimlər hazırlamaq olar. Məsələn, polad maddəsindən bıçaq, qayçı, mismar hazırlanır.
- 3Fiziki xassələr maddənin kimyəvi tərkibi dəyişmədən müşahidə olunur: rəng, iy, sıxlıq, ərimə/qaynama temperaturu, elektrik keçiriciliyi, aqreqat hal.
- 4Kimyəvi xassələr maddənin tərkibi dəyişdikdə, yəni yeni maddə əmələ gəldikdə özünü göstərir: yanma, oksidləşmə, turşu ilə reaksiyaya girmə.
- 5Ərimə temperaturu, qaynama temperaturu, sıxlıq — fiziki xassədir, yanma qabiliyyəti isə kimyəvi xassədir.
- 6Suyun donması ( mayedən bərkə) fiziki hadisədir; suyun elektrolizi () isə kimyəvi hadisədir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir