chem7-1.2· I Bölmə: İlk kimyəvi anlayışlar· ~13 dəq

Maddə və cisim. Maddələrin xassələri

Maddə ilə cisim arasındakı fərq, fiziki və kimyəvi xassələr.

Ətrafımızdakı bütün əşyalar maddədən təşkil olunmuşdur. Maddə — atom və molekullardan ibarət olan, müəyyən kütləyə malik, fəzada yer tutan hər şeydir.

📌Nümunə

Məsələn, dəmir, su, oksigen, şüşə — bunlar maddələrdir. Maddə ümumi və mücərrəd bir anlayışdır. Cisim isə maddədən hazırlanmış konkret, müəyyən formaya malik əşyadır. Məsələn, dəmir mismar — dəmir maddəsindən hazırlanmış cisimdir; şüşə stəkan — şüşə maddəsindən hazırlanmış cisimdir. Eyni maddədən müxtəlif cisimlər hazırlana bilər: dəmirdən mismar, qapı, çərçivə; şüşədən stəkan, pəncərə, lampa. Maddələrin xassələri iki əsas qrupa bölünür: fiziki xassələr və kimyəvi xassələr. Fiziki xassələr maddənin kimyəvi tərkibi dəyişmədən müşahidə olunur — rəng, iy, dad, ərimə temperaturu (tərt_{\text{ər}}), qaynama temperaturu (tqayt_{\text{qay}}), sıxlıq (ρ\rho), elektrik keçiriciliyi, istilik keçiriciliyi, suda həllolma, aqreqat halı. Kimyəvi xassələr isə maddənin başqa maddələrlə qarşılıqlı təsiri zamanı, yəni tərkibinin dəyişməsi ilə özünü göstərir — yanma qabiliyyəti, oksidləşmə, turşularla reaksiyaya girmə, çürümə. Məsələn: suyun 100°C-də qaynaması fiziki xassədir (su yenə su olaraq qalır), suyun natriumla reaksiyaya girərək hidrogen ayırması isə kimyəvi xassədir (su başqa maddələrə çevrilir).

Qaydalar

  1. 1Maddə — atom və molekullardan təşkil olunmuş, müəyyən kütləsi olan, fəzada yer tutan materialdır. Cisim — maddədən hazırlanmış konkret formalı əşyadır.
  2. 2Eyni maddədən müxtəlif cisimlər hazırlamaq olar. Məsələn, polad maddəsindən bıçaq, qayçı, mismar hazırlanır.
  3. 3Fiziki xassələr maddənin kimyəvi tərkibi dəyişmədən müşahidə olunur: rəng, iy, sıxlıq, ərimə/qaynama temperaturu, elektrik keçiriciliyi, aqreqat hal.
  4. 4Kimyəvi xassələr maddənin tərkibi dəyişdikdə, yəni yeni maddə əmələ gəldikdə özünü göstərir: yanma, oksidləşmə, turşu ilə reaksiyaya girmə.
  5. 5Ərimə temperaturu, qaynama temperaturu, sıxlıq — fiziki xassədir, yanma qabiliyyəti isə kimyəvi xassədir.
  6. 6Suyun donması (\ceH2O\ce{H2O} mayedən \ceH2O\ce{H2O} bərkə) fiziki hadisədir; suyun elektrolizi (\ce2H2O>2H2+O2\ce{2H2O -> 2H2 + O2}) isə kimyəvi hadisədir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir