Saf maddələr və qarışıqlar
Saf maddə, qarışıq növləri (bircins, müxtəlifcins), ayırma üsulları.
Təbiətdəki maddələr iki böyük qrupa bölünür: saf maddələr və qarışıqlar. Saf maddə yalnız bir növ hissəcikdən — atom, molekul və ya iondan ibarət olur.
Məsələn, distillə edilmiş su ancaq molekullarından, oksigen qazı ancaq molekullarından, dəmir isə ancaq atomlarından təşkil olunmuşdur. Saf maddələrin ən mühüm xüsusiyyəti müəyyən sabit fiziki xassələrə — dəqiq ərimə və qaynama temperaturuna malik olmasıdır. Qarışıq isə iki və ya daha çox maddənin bir-birinə qarışmasından əmələ gələn sistemdir. Qarışıqda hər bir komponent öz kimyəvi təbiətini və xassələrini saxlayır; məsələn, dəmir və kükürd qarışığında dəmir maqnit tərəfindən çəkilir, kükürd isə sarı rəngini qoruyur. Qarışıqlar iki növə ayrılır: bircins (homogen) qarışıqlar — tərkib hissələri gözlə ayırd edilmir, məsələn, hava, duzun suda məhlulu; müxtəlifcins (heterogen) qarışıqlar — tərkib hissələri gözlə görünür, məsələn, qum ilə su, neft ilə su emulsiyası. Qarışıqların tərkib hissələri kimyəvi reaksiya tələb olunmadan fiziki üsullarla ayrıla bilər: filtrasiya (bərk maddəni mayedən ayırır), distillə (qaynama temperaturu fərqinə əsaslanır), buxarlandırma (həll olmuş bərk maddəni ayırır), maqnit ayırma (maqnit xassəli maddələr üçün) və çökmə (ağır hissəciklərin dibə çökməsi). Məsələn: dəniz suyundan içməli su distillə üsulu ilə, duz isə buxarlandırma üsulu ilə alınır.
Qaydalar
- 1Saf maddə yalnız bir növ hissəcikdən (atom, molekul və ya ion) ibarət olur və müəyyən sabit ərimə/qaynama temperaturuna malikdir.
- 2Qarışıq iki və ya daha çox maddənin qarışmasından əmələ gəlir; tərkib hissələri öz kimyəvi xassələrini saxlayır.
- 3Bircins (homogen) qarışıqlarda tərkib hissələri gözlə ayırd edilmir — məsələn, duzun suda məhlulu, hava.
- 4Müxtəlifcins (heterogen) qarışıqlarda tərkib hissələri gözlə görünür — məsələn, qum+su, neft+su emulsiyası.
- 5Qarışıqların tərkib hissələri fiziki üsullarla ayrıla bilər: filtrasiya, distillə, buxarlandırma, maqnit ayırma, çökmə (kimyəvi reaksiya tələb olunmur).
- 6Filtrasiya bərk maddə ilə mayenin, distillə qaynama temperaturu fərqli olan mayelərin, maqnit ayırma isə maqnit xassəli maddələrin ayrılması üçün istifadə edilir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir