chem7-7.4· Bölmə 7. Turşular və əsaslar· ~14 dəq

7.4 Neytrallaşma reaksiyaları

Turşu və əsas arasında gedən neytrallaşma reaksiyası, onun məhsulları və pH-a əsasən neytrallaşdırma hesablanması izah olunur.

Turş mühitdə hidrogen ionlarının (HX+\ce{H+}) sayı hidroksid ionlarından (OHX−\ce{OH-}) çox, əsasi mühitdə isə əksinədir; neytral mühitdə hər iki ionun sayı bərabərdir. Turşu məhluluna əsas əlavə edildikdə HX+\ce{H+} ionları OHX−\ce{OH-} ionları ilə birləşərək su əmələ gətirir: HX++OHX−→HX2O\ce{H+ + OH- -> H2O}. İonların sayı bərabərləşəndə mühit neytral olur. Turşu və əsas arasında baş verən, duz və suyun alınması ilə nəticələnən bu reaksiya neytrallaşma reaksiyası adlanır və ekzotermikdir. Nitrat turşusuna kalium hidroksid damcı-damcı əlavə edilərkən (Kalium hidroksid + Nitrat turşusu → Kalium nitrat + Su) mühit tədricən qüvvətli turşdan zəif əsasiyə, sonra qüvvətli əsasiyə keçir. Mədə turşumasında qəbul edilən suspenziyadakı maqnezium hidroksid mədədəki xlorid turşusu ilə reaksiyaya girərək onu neytrallaşdırır (Maqnezium hidroksid + Xlorid turşusu → Maqnezium xlorid + Su); alınan kalium nitrat və maqnezium xlorid duzlardır. Turşuluğu çox torpaqlara sönmüş əhəng məhlulu səpməklə də neytrallaşma aparılır. Turşu və əsas məhlullarının pH-ı neytral (pH=7) nöqtəsindən bərabər məsafədə olduqda, eyni həcmdə götürüldükdə tam neytrallaşma baş verir: məsələn, pH=3 turşunu pH=11 əsas, eyni həcmdə, tam neytrallaşdırır; əsas həcmi az olduqda mühit turş qalır, çox olduqda əsasi mühit yaranır. Bəzi duzlar (FeClX3\ce{FeCl3}, NaX2COX3\ce{Na2CO3}) turşu və ya əsas olmasa da, məhlullarında turş və ya əsasi mühit yaradaraq turşu/əsaslarla reaksiyaya girə bilir.

Qrafiklər

Neytrallaşma reaksiyası: hidrogen ionu ilə hidroksid ionunun birləşərək su əmələ gətirməsi və turşuya əlavə edilən əsasın miqdarına görə mühitin dəyişməsi
Neytrallaşma reaksiyası: hidrogen ionu ilə hidroksid ionunun birləşərək su əmələ gətirməsi və turşuya əlavə edilən əsasın miqdarına görə mühitin dəyişməsi

Əsas terminlər

neytrallaşma reaksiyası — Turşu və əsas arasında baş verən, duz və suyun alınması ilə nəticələnən reaksiya.
duz — Neytrallaşma reaksiyası nəticəsində su ilə yanaşı alınan maddə (məsələn, kalium nitrat, maqnezium xlorid).
neytral mühit — HX+\ce{H+} və OHX−\ce{OH-} ionlarının sayının bərabər olduğu mühit: N(HX+\ce{H+}) = N(OHX−\ce{OH-}).
HX++OHX−→HX2O\ce{H+ + OH- -> H2O} — Neytrallaşma reaksiyasının ion tənliyi: hidrogen ionu hidroksid ionu ilə birləşərək su əmələ gətirir.
ekzotermik reaksiya — İstiliyin ayrılması ilə gedən reaksiya; neytrallaşma reaksiyası bu qəbildəndir.
pH şkalasında simmetriya — Neytral nöqtədən (pH=7) bərabər məsafədə olan turşu və əsas məhlullarının eyni həcmdə bir-birini tam neytrallaşdırması (məs. pH=3 və pH=11).
söz tənliyi — Kimyəvi reaksiyanı maddə adları ilə göstərən tənlik (məs. Kalium hidroksid + Nitrat turşusu → Kalium nitrat + Su).
pH=3 olan turşu məhlulunun pH=11 olan əsas məhlulu ilə neytrallaşdırılması
TəcrübəTurşu məhlulunun həcmi (pH=3)Əlavə edilən əsas məhlulunun həcmi (pH=11)Reaksiyanın nəticəsiAlınmış məhlulda mühit
I50 ml30 mlTurşunun qismən neytrallaşması baş verirTurş
II50 ml50 mlTurşunun tam neytrallaşması baş verirNeytral
III50 ml80 mlTurşunun tam neytrallaşması baş verir, əsas artıq qalırƏsasi

Səh. 62-dəki təcrübə cədvəli.

✎Nitrat turşusu ilə kalium hidroksid arasında neytrallaşma
  1. 11-ci addım: Nitrat turşusu məhluluna 2-3 damcı fenolftalein əlavə edilir, məhlul rəngsiz qalır.
  2. 22-ci addım: Üzərinə damcı-damcı kalium hidroksid əlavə edildikdə əvvəlcə məhlulun rəngi olduğu kimi (rəngsiz) qalır — qüvvətli turş mühit.
  3. 33-cü addım: Kifayət qədər KOH\ce{KOH} əlavə edildikdə məhlul zəif çəhrayı rəngə boyanır — zəif əsasi mühit; bu, neytrallaşmanın getdiyini göstərir.
  4. 44-cü addım: Daha çox KOH\ce{KOH} əlavə edildikdə məhlul tünd-çəhrayı rəngə boyanır — qüvvətli əsasi mühit; söz tənliyi: Kalium hidroksid + Nitrat turşusu → Kalium nitrat + Su.
✎pH simmetriyası ilə tam neytrallaşdırma hesablanması
  1. 11-ci addım: pH=3 olan turşu məhlulunun neytral nöqtədən (pH=7) məsafəsini tap: 7 − 3 = 4 vahid.
  2. 22-ci addım: Əsasi tərəfdə eyni məsafədə olan pH-ı tap: 7 + 4 = 11, yəni pH=11.
  3. 33-cü addım: Turşuya eyni həcmdə (məsələn, 50 ml turşuya 50 ml pH=11 əsas) əlavə etdikdə tam neytrallaşma baş verir, mühit neytral olur.
  4. 44-cü addım: Əsas həcmini azaltsan (30 ml) mühit turş qalır, çoxaltsan (80 ml) əsas artıq qalıb mühit əsasi olur.
🚫Tez-tez səhv

Neytrallaşma üçün əsası nə qədər çox əlavə etsən bir o qədər yaxşıdır düşünmək səhvdir — həcm turşunun həcmini keçəndə mühit əsasiyə çevrilir.

🚫Tez-tez səhv

pH=3 ilə pH=11-i sadəcə "əks ədədlər" saymayın — hər ikisinin pH=7-dən bərabər məsafədə (4 vahid) olması simmetriyanın səbəbidir.

💡Qeyd

Söz tənliyi yazarkən əvvəlcə əsas və turşunu, sonra əmələ gələn duzu, ən sonda suyu qeyd edin: Əsas + Turşu → Duz + Su.

💡Qeyd

Fenolftaleinin rənginin necə dəyişdiyini izləməklə (rəngsiz → zəif çəhrayı → tünd-çəhrayı) neytrallaşmanın mərhələlərini ayırd edə bilərsiniz.

Qaydalar

  1. 1Neytral mühitdə N(HX+\ce{H+}) = N(OHX−\ce{OH-}); turş mühitdə N(HX+\ce{H+}) > N(OHX−\ce{OH-}); əsasi mühitdə N(HX+\ce{H+}) < N(OHX−\ce{OH-}).
  2. 2Neytrallaşmanın ion tənliyi: HX++OHX−→HX2O\ce{H+ + OH- -> H2O}.
  3. 3Turşu və əsas arasındakı, duz və su əmələ gətirən reaksiya neytrallaşma reaksiyası adlanır.
  4. 4Neytrallaşma reaksiyası ekzotermikdir.
  5. 5Kalium hidroksid + Nitrat turşusu → Kalium nitrat + Su.
  6. 6Maqnezium hidroksid + Xlorid turşusu → Maqnezium xlorid + Su.
  7. 7Eyni həcmdə, pH-ları neytral nöqtədən (7) bərabər məsafədə olan turşu və əsas məhlulları bir-birini tam neytrallaşdırır (məs. pH=3 və pH=11).
  8. 8Turşu və ya əsas olmayan bəzi maddələr (FeClX3\ce{FeCl3}, NaX2COX3\ce{Na2CO3}) də suda turş/əsasi mühit yaradıb neytrallaşma reaksiyasına girə bilər.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq