7.1 Turşular və turş mühit

Qədim Yunanıstanda turş dadı olan maddələrə turşular deyilirdi, onların suda məhlulunda yaranan mühit isə turş mühit adlanır. Sirkə turşusu almadan və üzümdən, limon turşusu limondan əldə olunur; gicitkənin tükcüklərindəki qarışqa turşusu dəridə yandırıcı təsir göstərir. Turşulardan meyvə şirələri, qazlı içkilər, konservləşdirilmiş tərəvəzlər və təmizləyici vasitələr hazırlanır. Qüvvətli turşulara Cabir ibn Həyyanın VIII əsrdə kəşf etdiyi sulfat turşusu ($\ce{H2SO4}$), nitrat turşusu ($\ce{HNO3}$) və «mədə turşusu» da adlanan xlorid turşusu ($\ce{HCl}$) aiddir; bu maddələrin qabları «aşındırıcı maddə» işarəsi daşıyır, onlarla işlərkən rezin əlcək taxılmalıdır. Nitrat və xlorid turşusunun qarışığı olan «Kral suyu» qızıl və platin kimi metalları belə həll edir. Zəif turşulara sirkə turşusu ($\ce{CH3COOH}$), limon turşusu, sulfid turşusu ($\ce{H2S}$) və ortofosfat turşusu ($\ce{H3PO4}$) aiddir; onlar zəif olsalar da, miqdarları çox olduqda qüvvətli turşu kimi güclü təsir göstərə bilirlər — 70-80%-li sirkə essensiyası buna nümunədir, süfrə sirkəsi isə cəmi 3-5%-lidir. Laboratoriya fəaliyyətində xlorid turşusu, sirkə essensiyası və alma sirkəsinə maqnezium lenti və çay sodası əlavə edilir: maqnezium hidrogen qazı, çay sodası isə karbon qazı ayırır, bu reaksiyalar «söz tənliyi» ilə ifadə olunur. Qüvvətli turşular zəiflərdən, qatı məhlullar isə duru məhlullardan daha sürətli reaksiyaya girir.