chem7-3.3· III Bölmə: Hidrogen. Oksigen· ~13 dəq

Oksigenin təbiətdə yayılması və alınması

$\ce{O2}$ — yer qabığında ən geniş yayılmış element, alınma üsulları.

Oksigen (simvol: $\ce{O}$ , atom nömrəsi: 8, nisbi atom kütləsi: $A_r = 16$ ) Yer qabığında kütləcə ən geniş yayılmış elementdir – təqribən $49\%$ . Atmosfer havasının təxminən $21\%$ -ni sərbəst $\ce{O2}$ təşkil edir. Birləşmələrdə oksigen suda ( $\ce{H2O}$ , kütləcə $88.9\%$ ), kvarsda ( $\ce{SiO2}$ ), əhəng daşında ( $\ce{CaCO3}$ ), müxtəlif oksidlərdə və turşularda mövcuddur. Sənayedə oksigeni maye havanın fraksiyalı distilləsindən alırlar: hava mayeləşdirilir, sonra tədricən qızdırılır; əvvəlcə azot ( $\ce{N2}$ , qaynama temperaturu $-196^\circ\text{C}$ ) buxarlanır, oksigen ( $\ce{O2}$ , qaynama temperaturu $-183^\circ\text{C}$ ) maye qalır. Laboratoriyada oksigen tərkibli mürəkkəb maddələrin parçalanması ilə əldə edilir.

📌Nümunə

Məsələn, kalium permanqanat qızdırıldıqda: $\ce{2KMnO4 ->[t^\circ] K2MnO4 + MnO2 + O2\uparrow}$ ; kalium xlorat katalizator iştirakı ilə: $\ce{2KClO3 ->[t^\circ, \text{katalizator}] 2KCl + 3O2\uparrow}$ ; hidrogen peroksid manqan(IV) oksid katalizatorluğu ilə: $\ce{2H2O2 ->[MnO2] 2H2O + O2\uparrow}$ . Suyun elektrolizi də oksigenin alınması üsuludur: $\ce{2H2O ->[elektrik] 2H2\uparrow + O2\uparrow}$ , lakin bu, əsasən hidrogen alınmasında istifadə edilir. Oksigen rəngsiz, qoxusuz qazdır; havadan bir qədər ağırdır (molyar kütləsi $M=32\ \text{q/mol}$ , havanın molyar kütləsi təqribən $29\ \text{q/mol}$ ). Suda az həll olur. Məsələn: atmosfer havasında oksigen faizi, laboratoriyada kalium permanqanatdan oksigen alınma reaksiyası, oksigenin fiziki xassələri.

Qaydalar

1Oksigen Yer qabığında kütləcə ən geniş yayılmış elementdir – təqribən $49\%$ .
2Atmosfer havasında sərbəst oksigen ( $\ce{O2}$ ) həcmcə təqribən $21\%$ təşkil edir.
3Sənayedə oksigen maye havanın fraksiyalı distilləsindən alınır: azot daha aşağı qaynama temperaturuna ( $-196^\circ\text{C}$ ) malik olduğundan əvvəlcə buxarlanır, oksigen ( $-183^\circ\text{C}$ ) maye qalır.
4Laboratoriyada əsas oksigen alınma üsulları termiki parçalanmalardır: $\ce{2KMnO4 -> K2MnO4 + MnO2 + O2\uparrow}$ ; $\ce{2KClO3 -> 2KCl + 3O2\uparrow}$ ; $\ce{2H2O2 -> 2H2O + O2\uparrow}$ .
5Suyun elektrolizi zamanı da oksigen əmələ gəlir: $\ce{2H2O -> 2H2\uparrow + O2\uparrow}$ .
6Oksigen rəngsiz, qoxusuz qazdır, havadan ağırdır, suda az həll olur.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

Asan Orta Çətin Qarışıq