Fizika — 8-ci sinif
8-ci sinif fizikası: qüvvə və onun növləri, əvəzləyici qüvvə, Nyutonun üç qanunu, ağırlıq qüvvəsi və çəki, elastiklik və sürtünmə qüvvələri, qüvvə momenti və tarazlıq; mexaniki iş, güc, potensial və kinetik enerji, enerjinin saxlanması; bərk cisimlərin, mayelərin və qazların təzyiqi, Arximed qüvvəsi; mexaniki və elektromaqnit dalğalar, səs və onun xarakteristikaları; molekulların istilik hərəkəti, temperatur şkalaları, daxili enerji və istilikvermə növləri; istilik miqdarı, xüsusi istilik tutumu, aqreqat hal dəyişmələri, istilik mühərrikləri və FİƏ — 6 bölmə, 40 mövzu.
Qüvvə və onun növləri
Qüvvənin tərifi, vahidi, dinamometrlə ölçülməsi və toxunma ilə/toxunmadan təsir edən qüvvə növləri.
Əvəzləyici qüvvə
Qüvvə diaqramı, eyni və əks istiqamətli qüvvələrin toplanması, tarazlaşmış və tarazlaşmamış qüvvələr.
Nyutonun birinci qanunu
Ətalət hadisəsi, kütlə ilə ətalətin əlaqəsi və Nyutonun birinci qanununun tərifi.
Nyutonun ikinci qanunu
Əvəzləyici qüvvə, kütlə və təcil arasındakı əlaqə, F = ma düsturu və qüvvə vahidinin əsas vahidlərlə ifadəsi.
Ağırlıq qüvvəsi və çəki
Sərbəstdüşmə təcili, ağırlıq qüvvəsi F = mg, çəki P = mg, çəkisizlik və cazibənin keyfiyyət səviyyəsində asılılığı.
Nyutonun üçüncü qanunu
Qarşılıqlı təsirdə olan iki cismə tətbiq olunan bərabər və əks istiqamətli qüvvələr, F12 = -F21.
Elastiklik qüvvəsi
Elastik və plastik deformasiya, elastiklik qüvvəsinin yaranması və Huk qanunu Fel = -kDelta x ilə yayın sərtlik əmsalı k.
Sürtünmə qüvvəsi
Sürtünmə qüvvəsinin yaranma səbəbi, Fsür = mu R düsturu, sürtünmə əmsalı və onun materialdan asılılığı.
Qüvvə momenti
Ling, qüvvə qolu, qüvvə momenti M = F · l düsturu və lingin tarazlıq şərti F1 l1 = F2 l2.
Potensial və kinetik enerji
Mexaniki enerjinin iki növü — potensial və kinetik enerji, onların tərifi və iş ilə əlaqəsi.
Potensial və kinetik enerji nədən asılıdır?
Ep = mgh, elastik Ep = k(Delta x)^2/2 və Ek = mƲ^2/2 düsturları, enerjinin kütlə/hündürlük/sürətdən asılılığı.
Bərk cisimlərin təzyiqi
Təzyiqin tərifi p = F/S, vahidi paskal və qüvvənin təsirinin təmas səthinin sahəsindən asılılığı.
Maye və qazların təzyiqi
Hidrostatik təzyiq p = rho g h, birləşmiş qablar qanunu, Paskal qanunu, hidravlik maşın və atmosfer təzyiqi.
Mexaniki dalğalar və onların növləri
Rəqsi hərəkət, mexaniki dalğanın tərifi, elastik mühit, eninə və uzununa dalğaların fərqi.
Dalğanı xarakterizə edən fiziki kəmiyyətlər
Rəqs tezliyi, periodu, amplitudu, dalğa uzunluğu və dalğa sürəti, aralarındakı düsturlar.
Səs dalğası
Səsin eşidilən tezlik aralığı, uzununa dalğa təbiəti, kamerton, səs sürəti, əks-səda və exolot.
Səsin xarakteristikaları
Səsin ucalığı, gurluğu, Dopler effekti, infrasəs və ultrasəs, desibel vahidi.
Dalğaların xassələri
Dalğaların difraksiyası, qayıtması və sınması; dalğaqıran, mühit sərhədi.
Molekulların istilik hərəkəti. Temperatur
Broun hərəkəti, molekulların xaotik hərəkəti, orta kinetik enerji və temperaturun tərifi.
Cisimlərin istidən genişlənməsi
Bərk, maye və qazların istidən genişlənməsinin molekulyar izahı, dilatometr və xətti genişlənmə təcrübələri.
İstilik tarazlığı. Temperatur şkalaları
İstilik mübadiləsi və istilik tarazlığı, Selsi, Farenheyt və Kelvin şkalaları və aralarındakı çevirmə düsturları.
Daxili enerji. Daxili enerjinin dəyişmə üsulları
Daxili enerjinin tərifi, temperatur/aqreqat hal/kütlədən asılılığı, mexaniki işgörmə və istilikvermə üsulları.
İstilik miqdarı. Xüsusi istilik tutumu
İstilik miqdarının kütlə, maddə növü və temperatur dəyişməsindən asılılığı, Q=cmDelta t düsturu.
İstilik proseslərində enerjinin saxlanması qanunu
Delta U=A+Q ifadəsi, təcrid olunmuş sistem, istilik balansı tənliyi Q1=-Q2, kalorimetr, qərarlaşmış temperatur.
Bərk cismin xüsusi istilik tutumunun təyini (praktik iş)
Kalorimetrlə metal silindrin xüsusi istilik tutumunu təyin etmə ölçmə addımları və hesablama tənliyi.
Maddənin aqreqat halının dəyişməsi: ərimə və bərkimə
Ərimə və bərkimə (kristallaşma) prosesləri, temperatur-zaman qrafiki, ərimə temperaturu cədvəli.
Maddənin aqreqat halının dəyişməsi: buxarlanma və kondensasiya
Buxarəmələgəlmənin növləri (buxarlanma, qaynama), kondensasiya, sublimasiya-desublimasiya, qaynama temperaturu.
Maddənin aqreqat hallarının dəyişmə proseslərində tələb olunan istilik miqdarı
Xüsusi ərimə istiliyi, xüsusi buxarlanma istiliyi, yanacağın xüsusi yanma istiliyi düsturları.
İstilik mühərriki. İstilik mühərrikinin faydalı iş əmsalı
Qızdırıcı-işçi cisim-soyuducu quruluşu, Af=Q1-Q2, FİƏ düsturu eta=Af/Q1, ideal mühərrikin etamax.
Buxar mühərriki
Buxar mühərrikinin quruluşu (buxar qazanı, soplo, turbin, kondensator) və dövri iş prinsipi.
Daxiliyanma mühərriki
Karbüratorlu və dizel mühərriklərinin dördtaktlı iş prinsipi: sorma, sıxılma, işgörmə, xaricetmə.
Reaktiv mühərrik
Reaktiv hərəkətin mahiyyəti, qaz (hava) reaktiv mühərriki və raket mühərriki, oksidləşdirici fərqi.