İtaliya
Şəhər-dövlətlər, kommunalar, Florensiya, Venesiya və Şərqlə ticarət.
Orta əsrlərdə Avropanın digər ölkələrindən fərqli olaraq İtaliyada vahid mərkəzləşdirilmiş dövlət yaranmadı, ölkə siyasi və iqtisadi cəhətdən dağınıq qalırdı, lakin 300-dək şəhəri ilə seçilirdi. Sənətkarlıq və ticarət mərkəzləri olan iri şəhərlər IX-X yüzilliklərdə, digər Avropa ölkələrinə nisbətən daha tez, çay və dənizlərin yaxınlığında, ticarət yollarının kəsişdiyi yerlərdə salındı. Şəhərlərin torpaqları feodallara (senyorlara) məxsus olduğundan, şəhərlilər onlara vergi ödəyirdi; senyorlara qarşı mübarizədə qalib gələn şəhərlər özünüidarə hüququ alaraq kommuna adlandı və tədricən müstəqil şəhər-dövlətlərə çevrildi. Bu şəhər-respublikaların öz qanunvericiliyi, inzibati idarəsi, qoşunu var idi, pul zərb etmək və gömrük yığmaq hüququna malik idi. XI-XV yüzilliklərdə Florensiya iqtisadi cəhətdən ən inkişaf etmiş şəhər-dövlətlərdən biri idi; burada hakimiyyət mübarizəsində qalib gələn Mediçi ailəsi şəhəri daha da inkişaf etdirdi. XIV yüzilliyin ortalarında isə Venesiya Avropanın ən qüdrətli dəniz dövlətlərindən birinə çevrildi və sonradan Genuyanı ticarətdən sıxışdıraraq Şərqlə ticarətdə tam üstünlüyə nail oldu; hələ XII yüzillikdə isə burada Avropanın ilk bankı, veksel və çek sistemi yaranmışdı.
Məsələn: Azərbaycandan gətirilən xam ipək Venesiya toxuculuq emalatxanalarında parçaya çevrilir və Avropaya baha qiymətə satılırdı.
Əsas terminlər
| Dövr | Hadisə |
|---|---|
| IX-X yüzilliklər | Sənətkarlıq və ticarət mərkəzləri olan iri şəhərlər meydana gəldi |
| XI-XV yüzilliklər | Florensiya İtaliyanın iqtisadi cəhətdən ən inkişaf etmiş şəhər-dövlətlərindən biri idi |
| XII yüzillik | Avropanın ilk bankı Venesiyada fəaliyyətə başladı |
| XIV yüzilliyin ortaları | Venesiya Respublikası Avropanın ən qüdrətli dəniz dövlətlərindən birinə çevrildi |
Yalnız dərsdə göstərilən dövrlər — dəqiq illər deyil, yüzilliklər verilib.
| Şəhər-dövlət | Əsas fəaliyyət sahəsi | Tanınmış xüsusiyyəti |
|---|---|---|
| Florensiya | Mahud emalatxanaları, bankçılıq | Mediçi ailəsinin hakimiyyəti, varlı bankir və tacirlər |
| Venesiya | Dəniz ticarəti, bankçılıq, toxuculuq | Avropanın ən qüdrətli dəniz dövlətlərindən biri, ilk bank, veksel və çek sistemi |
| Genuya | Dəniz ticarəti (xam ipək) | Venesiya ilə rəqabətdə vasitəçi ticarətdən sıxışdırıldı |
Hər şəhər-dövlətin iqtisadi fəaliyyəti və şöhrəti fərqli idi.
- 1Məlumatın tapılması: Dərsdən bilirik ki, şəhərlərin torpaqları feodallara (senyorlara) məxsus idi və onlar şəhərlilərdən vergi alırdı.
- 2Nəticənin çıxarılması: Senyorlara qarşı mübarizədə qalib gələn şəhərlər özünüidarə hüququ alaraq kommuna adlandı və tədricən müstəqil şəhər-dövlətlərə çevrildi.
- 1Başlanğıc vəziyyətin müəyyən edilməsi: Venesiya və Genuya hər ikisi Aralıq dənizi vasitəsilə Şərqlə ticarətdə iştirak edirdi.
- 2Nəticənin müəyyən edilməsi: Genuya Respublikasını vasitəçilikdən sıxışdırıb çıxaran Venesiya Şərqlə ticarətdə tam üstünlüyə nail oldu.
Bəzi şagirdlər İtaliyanın orta əsrlərdə vahid krallıq olduğunu düşünür, halbuki o, müstəqil şəhər-dövlətlərdən ibarət idi.
Kommuna anlayışını feodal mülkü ilə qarışdırmayın: kommuna senyora qarşı mübarizədə özünüidarə hüququ qazanmış şəhərdir.
Venesiya və Genuyanı eyniləşdirməyin: dərsdə Venesiyanın Genuyanı vasitəçi ticarətdən sıxışdırıb çıxardığı və üstünlük qazandığı göstərilir.
Veksel və çek sistemi ilk dəfə məhz Venesiyada, XII yüzillikdə tətbiq olunmağa başlamışdır.
Manufaktura əl əməyinə əsaslanan, lakin əmək bölgüsü və muzdlu əmək tətbiq edilən müəssisə növüdür.
Qaydalar
- 1İtaliyada klassik feodalizm dövründə mərkəzləşdirilmiş dövlət yaranmadı, ölkə şəhər-dövlətlərdən ibarət idi.
- 2Sənətkarlıq və ticarət mərkəzləri olan iri şəhərlər İtaliyada IX-X yüzilliklərdə, digər Avropa ölkələrinə nisbətən daha tez meydana gəldi.
- 3Senyorlara qarşı mübarizədə qalib gələn şəhərlər özünüidarə hüququ alaraq kommuna adlanır və müstəqil şəhər-dövlətlərə çevrilirdi.
- 4Florensiyada hakimiyyət uğrunda mübarizədə Mediçi ailəsi qalib gəldi və şəhəri daha da inkişaf etdirdi.
- 5Venesiya Genuyanı vasitəçi ticarətdən sıxışdırıb çıxararaq Şərqlə ticarətdə tam üstünlüyə nail oldu.
- 6Avropada yaradılan ilk bank XII yüzillikdə Venesiyada fəaliyyətə başladı və burada veksel və çek sistemi tətbiq olundu.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir