Böyük Monqol imperiyası. Qızıl Ordu. Moskva knyazlığı
Çingiz xanın imperiyası, Qızıl Ordu dövlətinin qurulması və Moskva knyazlığının yüksəlişi.
Monqollar Mərkəzi Asiyanın çöllərində köçəri maldarlıqla məşğul olan tayfalar idi. 1206-cı ildə Temuçin monqol tayfalarını birləşdirərək qurultayda böyük xan seçildi, Çingiz adını qəbul etdi və Qaraqorumu paytaxt edən Böyük Monqol xaqanlığının əsasını qoydu. Çingiz xan ordunu onluq, yüzlük və minliklərə bölərək sərt intizam yaratdı, "Böyük yasa" adlanan qanunlar məcəlləsini tətbiq etdi. Monqol ordusu Çini, Xarəzmşahlar dövlətini və Şimali Qafqazı işğal etdi. Çingiz xanın nəvəsi Batı xanın yürüşləri nəticəsində XIII yüzilliyin 40-cı illərində Qızıl Ordu dövlətinin əsası qoyuldu, ilk paytaxtı Saray Batı şəhəri oldu. Moskva knyazı Qızıl Ordu xanından yarlıq alaraq hakimiyyətə gəlirdi, vergiləri isə baskak adlı məmurlar toplayırdı. Moskva knyazlığı tədricən gücləndi: 1380-ci ildə Kulikovo döyüşündə Mamay xan məğlub edildi, 1480-ci ildə isə "Uqra görüşü"ndən sonra Qızıl Ordudan vassal asılılığa son qoyuldu. Qızıl Ordu XVI yüzilliyin əvvəllərində süqut etdi.
Məsələn: 1533-cü ildə IV İvan böyük knyazlıq taxtına əyləşdi və 1547-ci ildə çar titulu qəbul edərək ilk rus çarı oldu.
Əsas terminlər
| Tarix | Hadisə |
|---|---|
| 1206-cı il | Temuçin Onon çayı sahilində qurultayda böyük xan seçildi və Çingiz adını qəbul etdi |
| 1215-ci il | Monqollar Pekin şəhəri daxil olmaqla şimali Çini işğal etdi |
| 1222-ci il | Monqollar Dərbənd keçidindən keçib Şimali Qafqazda birləşmiş rus-qıpçaq qoşunlarını məğlub etdi |
| 1235-ci il | Qaraqorumdakı qurultayda Batı xanın rus çöllərinə yürüşü haqqında qərar qəbul olundu |
| 1271-ci il | Xubilay xan özünü Çin imperatoru elan edib Yuan sülaləsinin əsasını qoydu |
Yalnız dərsdə göstərilən tarixlər əsasında tərtib olunmuşdur.
| Tarix | Hadisə |
|---|---|
| 1380-ci il | Moskva knyazı ətrafında birləşən rus qoşunları Kulikovo çölündə Mamay xanı məğlub etdi |
| 1382-ci il | Toxtamış xan Moskvanı tutdu |
| 1395-ci il | Toxtamış xan Terek çayı sahilində məğlub oldu, Qızıl Ordunun şərq vilayətləri Teymurilər dövlətinə qatıldı |
| 1480-ci il | "Uqra görüşü"ndən sonra Moskva knyazlığının Qızıl Ordudan vassal asılılığına son qoyuldu |
| 1533–1547 | IV İvan böyük knyazlıq taxtına əyləşdi (1533) və çar titulu qəbul edərək ilk rus çarı oldu (1547) |
Qızıl Ordunun zəifləməsi və Moskva knyazlığının müstəqilləşməsi mərhələlərini göstərir.
- 1İlkin hadisəni tapmaq: 1206-cı ildə Temuçin qurultayda böyük xan seçilib Çingiz adını qəbul etdi — bu, siyahıdakı ən erkən hadisədir.
- 2Sonrakı mərhələni müəyyən etmək: 1235-ci ildə Qaraqorumdakı qurultayda Batı xanın rus çöllərinə yürüşü haqqında qərar qəbul olundu, bu, birinci hadisədən sonra baş verdi.
- 3Son mərhələni əlavə etmək: 1271-ci ildə Xubilay xan özünü Çin imperatoru elan edib Yuan sülaləsinin əsasını qoydu — bu, siyahıdakı ən son hadisədir.
- 1İlkin səbəb: Qızıl Ordu xanları rus şəhərlərinə hücumlara ara verdikləri üçün Moskvada ticarət və sənətkarlıq həyatı bərpa oldu.
- 2Aralıq nəticə: Moskva iri sənətkarlıq və ticarət mərkəzinə çevrildi, bu da knyazlığın Qızıl Ordu xanlarından "Böyük knyaz" titulu üçün mübarizəyə başlamasına gətirib çıxardı.
- 3Son nəticə: XV yüzilliyin ikinci yarısında III İvan dövründə rus knyazlıqlarının Moskva ətrafında birləşdirilməsi sürətləndi və vahid Rusiya dövləti yarandı.
Qızıl Ordunun ilk paytaxtını Qaraqorumla qarışdırmayın: Qaraqorum Böyük Monqol xaqanlığının, Saray Batı isə Qızıl Ordunun paytaxtı idi.
1380-ci il Kulikovo döyüşünü Qızıl Ordu asılılığının sona çatması ilə eyniləşdirməyin: bu asılılıq yalnız 1480-ci ildə "Uqra görüşü"ndən sonra bitdi.
IV İvanın çar titulunu 1533-cü ildə deyil, 1547-ci ildə qəbul etdiyinə diqqət edin: 1533-cü il onun böyük knyazlıq taxtına əyləşdiyi ildir.
"Qızıl Ordu" adı monqol xanlarının çadırlarının qızılı rəngli örtüklə örtülməsindən əmələ gəlmişdir, dövlətin özündə qızıl xəzinə olması ilə bağlı deyil.
Qaydalar
- 1Çingiz xan (Temuçin) 1206-cı ildə Onon çayı sahilində qurultayda böyük xan seçilərək Böyük Monqol xaqanlığının əsasını qoydu, paytaxt Qaraqorum seçildi.
- 2Monqol ordusu onluq, yüzlük və minliklərə bölünürdü; bu bölgüyə görə tayfa başçılarına onbaşı, yüzbaşı və minbaşı rütbələri verilirdi.
- 3Qızıl Ordu dövlətinin əsası Çingiz xanın nəvəsi Batı xanın dövründə XIII yüzilliyin 40-cı illərində qoyuldu, ilk paytaxtı İdil çayı sahilindəki Saray Batı şəhəri idi.
- 41380-ci ildə Kulikovo döyüşündə Moskva knyazı ətrafında birləşən rus qoşunları Mamay xanı məğlub etsə də, Qızıl Ordu asılılığı bundan sonra da davam etdi.
- 51480-ci il "Uqra görüşü"ndən sonra Moskva knyazlığının Qızıl Ordudan vassal asılılığına son qoyuldu, Qızıl Ordu isə XVI yüzilliyin əvvəllərində süqut etdi.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir