Xaçlı yürüşləri
Qərbi Avropanın katolik kilsəsinin başçılığı altında Şərqə və Pireney yarımadasına qarşı apardığı hərbi-dini səfərlər (1095–1492).
Xaçlı yürüşləri Qərbi Avropa xristianlarının, katolik kilsəsinin başçılığı altında, Şərq-müsəlman ölkələrinə qarşı apardığı hərbi-dini səfərlərdir. 1054-cü ildə papa ilə patriarx arasındakı mübarizə xristian kilsəsinin rəsmi olaraq Qərb-katolik və Şərq-pravoslav olaraq bölünməsi ilə nəticələndi. Roma papası 1095-ci ildə etdiyi çıxışla xristianları Fələstindəki müqəddəs torpaqları müsəlmanlardan azad etməyə çağırdı, 1096-cı ildə birinci xaçlı yürüşü başladı və 1099-cu ildə Qüds tutuldu, burada Qüds krallığı yarandı. Sonrakı yürüşlər get-gedə uğursuz oldu: ikinci yürüş məğlubiyyətlə bitdi, Misir hökmdarı Səlahəddin Əyyubi isə Qüdsü xaçlılardan geri aldı, üçüncü yürüş də nəticəsiz qaldı. Dördüncü yürüş isə Venesiya-Bizans ticarət rəqabəti üzündən hədəfini dəyişib 1204-cü ildə xristian şəhəri Konstantinopolu talan etdi. Eyni dövrdə Avropada müsəlmanlara qarşı yürüşlər Pireney yarımadasında da davam etdi və 1492-ci ildə Qranadanın işğalı ilə başa çatdı. Yürüşlər Aralıq dənizi ticarətini gücləndirsə də, Şərq ölkələri üçün qırğın və dağıntı ilə nəticələndi.
Məsələn: Roma papasının 1095-ci ildəki çağırışından sonra 1096-cı ildə başlayan birinci xaçlı yürüşü 1099-cu ildə Qüdsün fəthi ilə nəticələnmişdir.
Əsas terminlər
| Tarix | Hadisə |
|---|---|
| 1054 | Xristian kilsəsi Qərb (katolik) və Şərq (pravoslav) olaraq rəsmi surətdə bölündü |
| 1095 | Roma papasının Fələstindəki müqəddəs torpaqları azad etmək çağırışı |
| 1096–1099 | Birinci xaçlı yürüşü: Qüdsün fəthi və Qüds krallığının yaranması |
| 1147–1149 | İkinci xaçlı yürüşü: xaçlıların məğlubiyyəti ilə başa çatdı |
| 1189–1192 | Üçüncü xaçlı yürüşü: uğursuzluqla nəticələndi |
| 1202–1204 | Dördüncü xaçlı yürüşü: Konstantinopolun tutulub talan edilməsi |
| 1479 | Kastiliya və Araqonun birləşməsi ilə vahid İspaniya krallığının yaranması |
| 1492 | İspaniya krallığının Qranadanı işğal etməsi |
Yalnız dərsdə keçilən tarixlər verilmişdir.
| Yürüş/Döyüş | Tərəflər | Nəticə |
|---|---|---|
| Birinci xaçlı yürüşü (1096–1099) | Xaçlılar – Səlcuq və digər müsəlman qüvvələri | Qüds fəth edildi, Qüds krallığı yarandı |
| İkinci xaçlı yürüşü (1147–1149) | Xaçlılar – Mosul əmirliyi və digər müsəlman qüvvələri | Xaçlıların məğlubiyyəti ilə başa çatdı |
| Üçüncü xaçlı yürüşü (1189–1192) | Müqəddəs Roma imperatoru, Fransa və İngiltərə kralları – Səlahəddin Əyyubi | Uğursuzluqla nəticələndi, Qüds geri alınmadı |
| Dördüncü xaçlı yürüşü (1202–1204) | Xaçlılar – Bizans (Konstantinopol) | Konstantinopol tutulub talan edildi, Bizans zəiflədi |
Uğur zamanla azalıb — yalnız Birinci yürüş məqsədinə tam çatmışdır.
- 1Addım 1 — Səbəb: Roma papası 1095-ci ildə çıxış edərək xristianları Fələstindəki müqəddəs torpaqları müsəlmanlardan azad etməyə çağırdı.
- 2Addım 2 — Nəticə: 1096-cı ildə birinci xaçlı yürüşü başladı və 1099-cu ildə Qüds tutularaq Qüds krallığı yaradıldı.
- 1Addım 1 — Tarixləri tap: Mətndəki sxemə görə dörd yürüşün tarixləri bunlardır: 1096–1099, 1147–1149, 1189–1192, 1202–1204.
- 2Addım 2 — Nəticəni müqayisə et: Tarixləri artan qaydada sıralasaq, uğurun get-gedə azaldığını və dördüncü yürüşün hədəfini Konstantinopola dəyişdirdiyini görürük.
Bir çox şagird bütün xaçlı yürüşlərinin uğurlu olduğunu düşünür, halbuki yalnız birinci yürüş Qüdsü fəth etmişdir; ikinci yürüş məğlubiyyətlə, üçüncü yürüş isə uğursuzluqla nəticələnmişdir.
Dördüncü xaçlı yürüşü tez-tez Qüdsün fəthi ilə qarışdırılır, halbuki bu yürüş öz hədəfini dəyişərək xristian şəhəri Konstantinopolu talan etmişdir.
Katolik və pravoslav kilsələri qarışdırılmamalıdır — 1054-cü il bölünməsindən sonra Qərbi Avropanın başçısı Roma papası, Bizansın isə Patriarx idi.
"Qüds krallığı" ilə "Qranada əmirliyi" fərqli anlayışlardır — birincisi səlibçilərin Fələstində qurduğu dövlət, ikincisi isə Pireney yarımadasında son müsəlman əmirliyidir.
Xaçlı yürüşləri təkcə Şərqə deyil, həm də Pireney yarımadasında müsəlmanlara qarşı aparılmışdır; bu proses 1492-ci ildə Qranadanın işğalı ilə başa çatmışdır.
Qaydalar
- 1Xaçlı yürüşləri Qərbi Avropa xristianlarının, katolik kilsəsinin başçılığı altında, Şərq-müsəlman ölkələrinə qarşı apardığı hərbi-dini səfərlər idi.
- 21054-cü ildə papa ilə patriarx arasındakı mübarizə xristian kilsəsinin Qərb (katolik) və Şərq (pravoslav) olaraq rəsmi surətdə bölünməsi ilə nəticələndi.
- 3Roma papası 1095-ci ildə etdiyi çıxışla xristianları Fələstindəki müqəddəs torpaqları müsəlmanlardan azad etməyə çağırdı, 1096-cı ildə birinci xaçlı yürüşü başladı və 1099-cu ildə Qüds tutuldu.
- 4Xaçlı yürüşlərinin uğuru zamanla azaldı: birinci yürüş Qüdsü fəth etdi, ikinci və üçüncü yürüşlər uğursuz oldu, dördüncü yürüş isə hədəfini dəyişib xristian şəhəri Konstantinopolu (1204) talan etdi.
- 5Xaçlı yürüşləri Aralıq dənizi ticarətini gücləndirdi, Şərqdən yeni bilik və məhsulların Avropaya keçməsinə səbəb oldu, lakin Şərq ölkələri üçün qırğın və dağıntı ilə nəticələndi.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir