Ağa Məhəmməd xan Qacarın birləşdirmə siyasəti
Tiflisə hücum, Muğanda şah elan olunma, Şuşada sui-qəsd.
Ağa Məhəmməd xan Qacar XVIII əsrin 80-ci illərinin sonunda hakimiyyəti ələ alaraq Səfəvi dövlətinin sərhədlərini bərpa etmək məqsədilə mübarizəyə başladı. O, 1790-cı ildə Azərbaycanın cənub xanlıqlarını tabe etdikdən sonra Azərbaycan xanlarına və Kartli-Kaxeti çarına fərmanlar göndərdi: Quba, Gəncə və Şəki xanları tabe olmağı qəbul etdi, bir çox xan isə fərmanı rədd edib müdafiəyə hazırlaşdı. 1795-ci ildə üç istiqamətdə yürüşə başlayan qoşun zəif müdafiə olunan İrəvan qalasını ələ keçirdi, lakin Şuşa qalası 33 gün müdafiə olundu və mühasirə şəraitinə, ərzaq qıtlığına davam gətirməyən ordu qalanı tuta bilmədi. Bundan sonra Qacar Tiflisi tutub qənimətlə Muğana çəkildi, Xorasandakı qiyam xəbərini alanda isə şimal torpaqlarını tərk etdi. 1796-cı ilin yazında Muğanda şah elan olundu, Ərdəbildə Şah I İsmayılın qılıncını qəbul etdi. 1797-ci ildə yenidən şimala yürüş edərək Naxçıvanı və Lənkəranı tabe etdi, İbrahimxəlil xanın başçılığı ilə müdafiə olunan Şuşanı isə danışıqlardan sonra ələ keçirdi. Şuşada sui-qəsd nəticəsində öldürülməsi onun planlarını yarımçıq qoydu.
Məsələn: 1795-ci ildə Şuşanın müqaviməti Qacarı planını dəyişməyə və Tiflisə doğru hərəkət etməyə məcbur etdi.
Əsas terminlər
| Tarix | Hadisə |
|---|---|
| 1790 | Azərbaycanın cənub xanlıqları tabe edildi |
| 1795 | Şuşa 33 gün müdafiə olunub alınmadı; İrəvan qalası ələ keçirildi; Tiflis tutuldu |
| 1796 | Muğanda şah elan olundu, Ərdəbildə Şah I İsmayılın qılıncı qəbul edildi |
| 1797 | Naxçıvan və Lənkəran tabe edildi, Şuşa danışıqlardan sonra təslim oldu, şah Şuşada öldürüldü |
Yürüşlər cənubdan şimala doğru mərhələ-mərhələ genişləndi.
| Mühasirə | Nəticə | Səbəb |
|---|---|---|
| 1795 (birinci) | Qala alınmadı | Mühasirə şəraitinə və ərzaq qıtlığına ordu davam gətirmədi |
| 1797 (ikinci) | Qapılar danışıqlardan sonra açıldı | İbrahimxəlil xan döyüşə çıxıb qalaya qayıda bilmədi, müdafiə başsız qaldı |
Eyni qala iki fərqli il fərqli nəticə ilə mühasirəyə məruz qaldı.
- 1Şuşa müqaviməti: Şuşa qalası 33 gün müdafiə olundu, Qacar ordusu mühasirə şəraitinə və ərzaq qıtlığına davam gətirə bilmədi.
- 2İstiqamət dəyişikliyi: Bundan sonra Ağa Məhəmməd xan Tiflisi tutub qənimətlə Muğana çəkildi.
- 3Son geri çəkilmə: Xorasandakı qiyam xəbərini alanda isə Azərbaycanın şimal torpaqlarını tamamilə tərk etdi.
- 11795-ci il mühasirəsi: Şuşa qalası 33 gün müdafiə olundu və Qacar ordusu onu tuta bilmədi.
- 21797-ci il mühasirəsi: İbrahimxəlil xan dəstəsi ilə qaladan çıxıb döyüşə girdi, mühasirədən çıxsa da qalaya qayıda bilmədi, müdafiə başsız qaldı.
- 3Nəticə çıxar: Bu dəfə şah kimsəyə toxunmayacağına and içdi, əhali təzminatı iki günə yığdı və qapılar açıldı.
Ağa Məhəmməd xanın 1795-ci il (Şuşa alınmadı) və 1797-ci il (Şuşa danışıqlardan sonra təslim oldu) yürüşlərini qarışdırmayın — bunlar fərqli illər və fərqli nəticələrdir.
Muğanda şah elan olunma (1796-cı ilin yazı) ilə Ərdəbildə Şah I İsmayılın qılıncının qəbulu ayrı-ayrı yerlərdə baş vermiş hadisələrdir.
Quba, Gəncə və Şəki xanları Ağa Məhəmməd xana tabe olmağı qəbul etdi, İbrahimxəlil xan və Mir Mustafa xan isə ona qarşı ittifaq qurdu.
1790-cı ildə cənub xanlıqları, 1797-ci ildə isə Naxçıvan və Lənkəran tabe edildi — bu iki mərhələni ardıcıllıqla yadda saxlayın.
Ağa Məhəmməd şahın Şuşada öldürülməsi onun planlarını yarımçıq qoydu — Səfəvi sərhədləri bərpa olunmadı.
Qaydalar
- 1Ağa Məhəmməd xan Qacarın əsas məqsədi Səfəvi dövlətinin sərhədlərini bərpa etmək idi.
- 21790-cı ildə cənub xanlıqları tabe edildi; 1797-ci ildə isə o, şimal xanlıqlarını tabe etməyə müəyyən dərəcədə nail oldu.
- 3Şuşa qalası 1795-ci ildə 33 gün müdafiə olunub alınmadı, 1797-ci ildə isə İbrahimxəlil xanın başçılığı ilə müdafiə olunsa da, danışıqlardan sonra qapılarını açdı.
- 4Xanlıqlar arasındakı çəkişmələr və möhkəm olmayan ittifaqlar birgə müqaviməti çətinləşdirdi.
- 5Ağa Məhəmməd şah 1796-cı ilin yazında Muğanda şah elan olundu və Ərdəbildə Şah I İsmayılın qılıncını qəbul edərək özünü Səfəvi dövlətinin varisi elan etdi.
- 6Onun Şuşada öldürülməsindən sonra Qacar ordusu şimal torpaqlarını tərk etdi və çar Rusiyasının işğalı üçün əlverişli şərait yarandı.
Məşq
8 asan · 8 orta · 8 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir