Naxçıvan və İrəvan xanlıqlarının işğalı
1826-cı ildə başlanan müharibə, 1827-ci ildə İrəvan və Sərdarabad.
Gülüstan müqaviləsini özü üçün rüsvayçılıq sayan Qacarlar dövləti bununla barışmaq istəmirdi. İngiltərə Rusiyanın Cənubi Qafqazda möhkəmlənməsini istəmir, şaha pul, silah-sursat və təlimatçı zabitlər göndərirdi; bu dəstəklə Abbas mirzə öz ordusunu yenidən qurdu. 1817-ci ildə general Yermolovun başçılığı ilə göndərilən Rusiya nümayəndə heyəti Qacar sarayında soyuq qarşılandı, şah tərəfi isə işğal olunmuş torpaqların qaytarılmasını tələb etdi. 1823-cü ildə Qacarlar Osmanlı dövləti ilə müqavilə bağladı, 1825-ci ilin sonunda baş verən Dekabristlər üsyanı çar hökumətini ehtiyatlı davranmağa məcbur etdi. 1826-cı ildə Abbas mirzənin ordusu şimala hərəkət etdi: əhali keçmiş xanlarına kömək məqsədilə üsyan qaldırdı, Gəncə və Şəmşəddil azad edildi, Şuşa qalası 48 gün mühasirədə saxlanıldı, lakin Şəmkir və Gəncə döyüşlərində şah ordusu məğlub oldu. 1827-ci ildə rus qoşunu Naxçıvanı, Abbasabadı və Sərdarabadı tutdu; İrəvan sərdarı Hüseynqulu xan Qacar, qardaşı Həsən xan və Həsən xanın nəvəsi Fətəli xan Qacar İrəvanı və Sərdarabad qalasını dörd dəfə qəhrəmancasına müdafiə etdilər.
Məsələn: Ermənilər qalanın şimal darvazalarını açdıqdan sonra rus qoşunu 1827-ci il oktyabrın 1-də İrəvan qalasına daxil oldu.
Əsas terminlər
| Tarix | Hadisə |
|---|---|
| 1817-ci il | General Yermolovun başçılığı ilə heyət Qacar sarayına getdi, soyuq qarşılandı |
| 1823-cü il | Qacarlar Osmanlı dövləti ilə müqavilə bağladı |
| 1825-ci ilin sonu | Dekabristlər üsyanı baş verdi |
| 1826-cı il | Abbas mirzənin ordusu şimala hərəkət etdi |
| 1827-ci il | Rus qoşunu Naxçıvanı, Abbasabadı və Sərdarabadı tutdu |
| 1827-ci il oktyabrın 1-də | Rus qoşunu İrəvan qalasına daxil oldu |
Gülüstandan sonrakı yeni müharibəyə hazırlıqdan İrəvanın tutulmasına qədər olan mərhələlər.
| Şəxs | Qohumluq | Rolu |
|---|---|---|
| Hüseynqulu xan Qacar | İrəvan sərdarı | İrəvan xanlığının hərbi-inzibati başçısı idi |
| Həsən xan Qacar | Hüseynqulu xanın qardaşı | İrəvan qalasının müdafiəsinə başçılıq etdi |
| Fətəli xan Qacar | Həsən xanın nəvəsi | Benkendorfun Sərdarabadı təslim etmək tələbini rədd etdi |
Üç qohum İrəvanı və Sərdarabadı dörd dəfə qəhrəmancasına müdafiə etdi.
- 1Yermolovun səfəri: 1817-ci ildə general Yermolovun başçılığı ilə göndərilən heyət Qacar sarayında soyuq qarşılandı.
- 2Osmanlı ilə müqavilə: 1823-cü ildə Qacarlar Osmanlı dövləti ilə müqavilə bağladı.
- 3Dekabristlər üsyanı: 1825-ci ilin sonunda baş verən Dekabristlər üsyanı çar hökumətini ehtiyatlı davranmağa məcbur etdi.
- 4Ordunun şimala hərəkəti: 1826-cı ildə Abbas mirzənin ordusu şimala hərəkət etdi.
- 1Şuşanın müqaviməti: Şah ordusu Şuşa qalasını 48 gün mühasirədə saxladı, lakin qala alınmadı.
- 2İrəvan və Sərdarabadın müqaviməti: İrəvan sərdarı Hüseynqulu xan Qacar, qardaşı Həsən xan və nəvəsi Fətəli xan Qacar İrəvanı və Sərdarabad qalasını dörd dəfə qəhrəmancasına müdafiə etdilər.
- 3Nəticə: Ermənilər qalanın şimal darvazalarını açdıqdan sonra rus qoşunu 1827-ci il oktyabrın 1-də İrəvan qalasına daxil oldu.
İki fərqli Hüseynqulu xanı qarışdırma: biri İrəvan sərdarı idi, digəri isə 1826-cı ildə Bakı qalasını dənizdən və qurudan mühasirəyə alan Bakı xanı — İrəvan qalasının müdafiəsinə isə Həsən xan Qacar başçılıq edirdi.
Şuşa qalasının şah ordusu tərəfindən aparılan mühasirəsi 48 gün çəkdi — bu rəqəmi rus qoşununun İrəvana qarşı apardığı iki aylıq ilk mühasirəsi ilə qarışdırma.
Naxçıvan tutulduqdan sonra rus qoşunu Abbasabada yönəldi; Abbas mirzə Cavanbulaq döyüşündə məğlub olduqdan bir ay sonra qala işğal edildi.
Fətəli xan Qacar Həsən xanın nəvəsi idi və çar generalı Benkendorfun Sərdarabadı təslim etmək tələbini rədd etdi.
Qaydalar
- 1Gülüstan müqaviləsi Qacarlar üçün son nöqtə deyil, yeni müharibəyə hazırlığın başlanğıcı oldu.
- 2Xarici dövlətin hərbi-maliyyə yardımı orduların gücünü artıra bilər, lakin müharibənin taleyini təkbaşına həll etmir.
- 3Diplomatik nümayəndə heyətinin soyuq qarşılanması tərəflər arasında gərginliyin artdığının əlamətidir.
- 4Xalq üsyanının ilkin uğurları (şəhərlərin azad edilməsi) müharibənin son nəticəsini avtomatik təmin etmir.
- 5Bir qalanın uzun müddət müqavimət göstərməsi (Şuşa, İrəvan) əməliyyatların gedişinə ciddi təsir edə bilər.
- 6Eyni adı daşıyan tarixi şəxsiyyətləri (məsələn, iki Hüseynqulu xan) qarışdırmamaq üçün onların rolunu və mənsub olduğu xanlığı dəqiq ayırmaq lazımdır.
Məşq
8 asan · 8 orta · 8 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir