Car-Balakənin və Gəncə xanlığının Rusiya tərəfindən işğalı
1803 Car-Balakən, 1804 Gəncə, Cavad xanın həlak olması.
XIX əsrin əvvəllərində çar hökuməti Gürcüstanda quberniya yaratdıqdan sonra Azərbaycan torpaqlarına qarşı hərbi işğal siyasətinə başladı. Bu siyasəti həyata keçirmək Qafqazdakı Rusiya qoşunlarının baş komandanı təyin edilən general Pavel Sisianova tapşırılmışdı. Azərbaycanın içərilərinə aparan yolun üstündə yerləşdiyi üçün ilk zərbə Car-Balakən camaatına endirildi: 1803-cü ilin yazında baş verən döyüşdən sonra Balakən yandırıldı və camaat «Andlı öhdəlik» sənədini imzalayaraq Rusiya hakimiyyətini qəbul etdi. Lakin şərtlərin pozulması 1804-cü ilin yanvarında yeni hücuma səbəb oldu, Zaqatala yaxınlığındakı döyüşdə isə general Qulyakov öldürüldü. Növbəti hədəf olan Gəncə xanlığında Cavad xan Sisianovun təkrar təslim tələblərini qəti rədd etdi, bir aylıq mühasirədən sonra 1804-cü ilin yanvarında qala işğal olundu və xan oğlu Hüseynqulu ağa ilə birgə qəhrəmancasına həlak oldu. İşğaldan sonra Gəncə xanlığı ləğv edilib şəhərin adı dəyişdirildi. Bu hadisələr Rusiyanın Azərbaycanı işğal strategiyasının ilk mərhələsini əks etdirir.
Məsələn: Cavad xan Sisianovun ikinci məktubuna cavabında şəhəri təslim etməkdənsə öz meyitinin üstündən keçilməsini üstün tutduğunu bildirmişdi.
Əsas terminlər
| Tarix | Hadisə |
|---|---|
| 1803-cü ilin yazı | Car-Balakəndə döyüş oldu, Balakən yandırıldı |
| 1803-cü ilin noyabrı | Sisianov Şəmkirdən Cavad xana ilk məktubunu göndərdi |
| 1804-cü ilin yanvarı | Öhdəliyin pozulmasına görə carlılara yeni hücum edildi, general Qulyakov öldürüldü |
| 1804-cü ilin yanvarı | Bir aylıq mühasirədən sonra Gəncə qalası işğal olundu, Cavad xan həlak oldu |
Car-Balakənin və Gəncə xanlığının işğalının əsas tarixləri.
| Yer | Hadisə |
|---|---|
| Qanıx (Alazan) çayı sahili | 1803-cü il Car-Balakən döyüşü |
| Zaqatala yaxınlığı | General Qulyakovun öldürüldüyü döyüş |
| Muxax kəndi | Salamat qalmış rus əsgərlərinin geri çəkildiyi yer |
| Şəmkir | Sisianovun Cavad xana məktub göndərdiyi yer |
| Quruqobu | Rus qoşunları ilə gəncəlilər arasındakı ilk döyüş |
İşğal əməliyyatları ilə bağlı yer adları.
- 1İlk mərhələ: Balakən 1803-cü ilin yazında yandırıldı.
- 2İkinci mərhələ: Sisianov 1803-cü ilin noyabrında Şəmkirdən Cavad xana ilk məktubunu göndərdi.
- 3Üçüncü mərhələ: Sisianov Cavad xana təcili cavab tələb edən ikinci məktubunu göndərdi.
- 4Son mərhələ: Bir aylıq mühasirədən sonra Gəncə qalası işğal edildi.
- 1Car-Balakənin yolu: Car-Balakən döyüşdən sonra «Andlı öhdəlik» sənədini imzalayaraq tabeliyi qəbul etdi və daxili müstəqilliyini saxladı.
- 2Gəncənin yolu: Gəncə xanı Cavad xan Sisianovun təslim tələblərini rədd edib qalada döyüşdü.
- 3Nəticələrin müqayisəsi: Car-Balakən sənəd imzalayaraq varlığını davam etdirdi, Gəncə xanlığı isə mühasirədən sonra ləğv olundu.
Quruqobu (Gəncə yaxınlığındakı ilk döyüşün yeri) ilə Muxax kəndini (rus əsgərlərinin Zaqatala döyüşündən sonra geri çəkildiyi kənd) qarışdırma — ikisi ayrı hadisələrə aiddir.
«Andlı öhdəlik» Car-Balakənin daxili müstəqilliyini saxlayırdı, ondan tamamilə imtina demək deyildi — sənəd rus qoşununun yerləşdirilməsini, ipəklə xəracı və girovu nəzərdə tuturdu.
Gəncəyə verilən yeni ad Yelizavetpol çarın arvadının şərəfinə qoyulmuşdu, Sisianovun və ya Qulyakovun adı ilə bağlı deyildi.
Sisianovun həm car ağsaqqallarına, həm də Cavad xana yazdığı məktubların ortaq cəhəti güzəştdən imtina edərək açıq güc hədəsi qoyması idi.
Qaydalar
- 1General Pavel Sisianov Qafqazdakı Rusiya qoşunlarının baş komandanı idi və Azərbaycan xanlıqlarına qarşı hərbi əməliyyatlara rəhbərlik edirdi.
- 2Car-Balakən camaatı 1803-cü ildə hərbi məğlubiyyətdən sonra «Andlı öhdəlik» sənədini imzalayaraq Rusiya hakimiyyətini qəbul etdi.
- 3Öhdəlik şərtlərinin pozulması 1804-cü ildə yeni döyüşlərə səbəb oldu və bu döyüşlərdə general Qulyakov öldürüldü.
- 4Gəncə xanı Cavad xan Sisianovun təslim tələblərini iki dəfə rədd edərək müqavimət göstərdi.
- 5Bir aylıq mühasirədən sonra 1804-cü ilin yanvarında Gəncə qalası işğal edildi və Cavad xan oğlu ilə birgə həlak oldu.
- 6İşğaldan sonra Gəncə xanlığı ləğv edildi və şəhərin adı Yelizavetpol qoyuldu.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir