Bizans. Slavyanlar
Bizans imperiyasının taleyi, Konstantinopolun ticarət mövqeyi və slavyan tayfalarının parçalanması.
Bizans imperiyası (Şərqi Roma) Qədim Roma imperiyasının parçalanması nəticəsində yarandı. Xalqların böyük köçü zamanı ərazisinin çox hissəsini itirsə də, dövlət varlığını qoruyub saxlaya bildi. Əhalisinin əksəriyyətini yunanlar təşkil etdiyi üçün yunan dili dövlət dilinə çevrildi, dövlətin başçısı isə qeyri-məhdud hakimiyyətə malik imperator idi. Ölkənin əlverişli coğrafi mövqeyi — paytaxt Konstantinopolun ticarət yolları ilə Aralıq dənizi-Qara dəniz yolunun kəsişməsində yerləşməsi, habelə Böyük İpək yolunun da Bizans ərazisindən keçməsi — ticarətin, sənətkarlığın və şəhərlərin inkişafına səbəb oldu; buna görə Bizans "şəhərlər ölkəsi", Konstantinopol isə "Qızıl körpü" adlandırılırdı. Lakin VII yüzillikdə ərəblərin, XI yüzillikdə isə Səlcuq türklərinin hücumları dövləti zəiflətdi və 1453-cü ildə Osmanlı dövləti onun varlığına son qoydu. Eyni dövrdə slavyan tayfaları Balkanlara doğru köç edərək Bizans təbəəliyini qəbul etdi, VIII yüzillikdə isə Şərq, Qərb və Cənub qollarına bölündü. Şərq slavyanlarının IX yüzillikdə yaratdığı Kiyev knyazlığı daxili zəiflik üzündən tezliklə parçalandı.
Məsələn: XIII yüzilliyin əvvəlində dağınıq rus knyazlıqları monqol hücumuna məruz qalaraq Qızıl Ordu dövlətinə vergi verməyə başladı.
Əsas terminlər
| Tarix | Hadisə |
|---|---|
| VII yüzillik | Ərəblərin hücumları nəticəsində Bizans Afrika və Asiyadakı mülklərinin çoxunu itirdi |
| XI yüzillik | Səlcuq türklərinin qərbə axınları ilə Bizans Kiçik Asiyada bir çox mülkünü itirdi |
| 1453 | Osmanlı dövləti Bizans dövlətinin varlığına son qoydu |
| VI yüzilliyə qədər | Slavyanlar Qərbdə Elba çayından Şərqdə Volqanın yuxarı axarlarına qədər məskunlaşdı |
| VIII yüzillik | Slavyan tayfalarının parçalanması başa çatdı, Şərq, Qərb və Cənub slavyanlarına bölündülər |
| IX yüzillik | Şərq slavyanlarının ilk dövləti Kiyev knyazlığı yarandı |
| XIII yüzilliyin əvvəli | Dağınıq rus knyazlıqları monqol hücumuna məruz qaldı |
Yalnız dərsin mətnində göstərilən tarixlər.
| Dövlət | Yarandığı dövr | Mərkəz/paytaxt | Xarakterik xüsusiyyət |
|---|---|---|---|
| Bizans (Şərqi Roma) | Qədim Roma imperiyasının parçalanması nəticəsində | Konstantinopol | Dövlət dili yunan idi, başçısı qeyri-məhdud hakimiyyətli imperator idi |
| Kiyev knyazlığı | IX yüzillik | Kiyev | Natural təsərrüfat hakim idi, daxilən zəif olduğu üçün tezliklə parçalandı |
Bizans imperiyası ilə Şərq slavyanlarının ilk dövlətinin müqayisəsi.
- 1Tarixləri müəyyənləşdir: Mətndə üç tarix var: VII yüzillik (ərəblərin hücumları), XI yüzillik (Səlcuq türklərinin axınları), 1453-cü il (Osmanlı dövlətinin Bizansa son qoyması).
- 2Ardıcıllığı qur: Bu hadisələr mətndə məhz bu sırayla göstərilir: əvvəl ərəb hücumları, sonra Səlcuq axınları, ən sonda Osmanlı süqutu.
- 3Nəticə çıxar: Beləliklə, Bizansın zəifləməsi VII yüzillikdən başlayaraq tədricən artmış və 1453-cü ildə dövlətin süqutu ilə nəticələnmişdir.
- 1Səbəbi tap: Konstantinopol Şərqdən Qərbə, Afrikadan Avropaya gedən yolların və Aralıq dənizindən Qara dənizə keçən yolların kəsişməsində yerləşirdi; üstəlik, Çindən Avropaya gedən Böyük İpək yolu da Bizans ərazisindən keçirdi.
- 2Aralıq nəticəni gör: Bu əlverişli mövqe ticarətin inkişafına, ticarətin inkişafı isə zərgərlik, şüşə və ipək kimi sənətkarlıq sahələrinin inkişafına şərait yaratdı.
- 3Yekun nəticəni çıxar: Ticarətin və sənətkarlığın inkişafı şəhərlərin çiçəklənməsinə səbəb oldu; nəticədə Bizans 1000-dən çox şəhərinə görə "şəhərlər ölkəsi" adlandırıldı.
"Şəhərlər ölkəsi" adının Konstantinopola deyil, bütün Bizans ərazisinə aid olduğunu unutmayın — Konstantinopolun öz məcazi adı "Qızıl körpü" idi.
Bizansın VII yüzillikdə ərəblərdən, XI yüzillikdə isə Səlcuq türklərindən əziyyət çəkdiyini qarışdırmayın — bunlar fərqli dövrlərdə baş vermiş fərqli hücumlardır.
Bizansın süqutunu (1453, Osmanlı dövləti) onun ərazi itirməyə başlaması ilə eyni tutmayın — dövlət VII yüzillikdən etibarən tədricən zəifləsə də, ancaq 1453-cü ildə süqut etdi.
Slavyanların Şərq, Qərb və Cənub qollarını qarışdırmayın — ruslar, ukraynalılar və belaruslar Şərq, polyaklar, çexlər və slovaklar Qərb, bolqarlar, serblər və xorvatlar isə Cənub slavyanlarındandır.
Kiyev knyazlığının yaranması (IX yüzillik) ilə onun daxili zəiflikdən parçalanması ayrı-ayrı hadisələrdir — parçalanmanın səbəbi natural təsərrüfatın hakim olması idi.
Qaydalar
- 1Bizans imperiyası Qədim Roma imperiyasının parçalanması nəticəsində yarandı və xalqların böyük köçü zamanı ərazisinin çoxunu itirsə də, varlığını qoruyub saxladı.
- 2Bizansda əhalinin əksəriyyəti yunanlardan ibarət olduğu üçün yunan dili dövlət dilinə çevrildi, dövlətin başçısı isə qeyri-məhdud hakimiyyətə malik imperator idi.
- 3Bizans ərazisinin əlverişli coğrafi mövqeyi (ticarət yollarının və Böyük İpək yolunun kəsişməsi) ticarətin, sənətkarlığın və şəhərlərin inkişafına səbəb oldu, buna görə ölkə "şəhərlər ölkəsi", paytaxtı Konstantinopol isə "Qızıl körpü" adlandırılırdı.
- 4Bizans VII yüzillikdə ərəblərin, XI yüzillikdə Səlcuq türklərinin hücumları nəticəsində ərazisinin çox hissəsini itirdi və 1453-cü ildə Osmanlı dövləti onun varlığına son qoydu.
- 5Slavyan tayfaları VIII yüzillikdə Şərq, Qərb və Cənub qollarına bölündü; Şərq slavyanlarının IX yüzillikdə yaranan ilk dövləti Kiyev knyazlığı daxili zəiflik üzündən tezliklə parçalandı və XIII yüzilliyin əvvəlində monqol hücumuna məruz qalaraq Qızıl Ordu dövlətinə vergi verməyə başladı.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir