m8-c51· Bölmə 9. Bərabərsizliklər· ~10 dəq

Dəyişəni modul işarəsi daxilində olan sadə bərabərsizliklər

Modul işarəsi daxilində dəyişəni olan ∣x∣<a|x|<a, ∣x∣≤a|x|\le a, ∣x∣>a|x|>a və ∣x∣≥a|x|\ge a formalı sadə bərabərsizliklərin ikiqat bərabərsizliyə keçməklə və ya iki ayrı bərabərsizliyə ayrılmaqla həlli.

Modulun daxilində dəyişən olan sadə bərabərsizliklər ∣x∣|x| ifadəsinin ədəd oxunda OO nöqtəsindən xx nöqtəsinə qədər olan məsafəni bildirməsinə əsaslanır. a>0a>0 olduqda ∣x∣<a|x|<a bərabərsizliyi −a<x<a-a<x<a ikiqat bərabərsizliyi ilə, ∣x∣≤a|x|\le a isə −a≤x≤a-a\le x\le a ikiqat bərabərsizliyi ilə eynigüclüdür; hər iki halda həllər çoxluğu OO nöqtəsinə aa-dan yaxın olan nöqtələrdən ibarət məhdud bir aralıqdır. Əksinə, ∣x∣>a|x|>a bərabərsizliyi x<−ax<-a və ya x>ax>a şərtlərindən heç olmasa birinin ödənilməsi deməkdir, ∣x∣≥a|x|\ge a isə analoji olaraq x≤−ax\le -a və ya x≥ax\ge a ilə eynigüclüdür; bu halda həllər çoxluğu iki sonsuz şaxədən ibarətdir. ∣x−b∣<a|x-b|<a formalı bərabərsizlik ikiqat bərabərsizlik yazılışına keçirilib xx-i təcrid etməklə, ∣x−b∣>a|x-b|>a formalı bərabərsizlik isə iki ayrı bərabərsizliyə ayrılıb hər biri ayrıca həll edilməklə, sonda nəticələr birləşdirilərək tapılır. Bu üsul real ölçmələrdə də tətbiq olunur: həqiqi qiymətin standart qiymətdən kənara çıxma həddi mütləq xəta adlanır və modullu bərabərsizliklə ifadə edilir; standart qiymət 450450, mütləq xəta 1414 olduqda bu ∣x−450∣≤14|x-450|\le 14 şəklində yazılır.

📌Nümunə

Məsələn: ∣2x−3∣<7|2x-3|<7 bərabərsizliyi −7<2x−3<7-7<2x-3<7 şəklində yazılır, hər tərəfə 33 əlavə edildikdə −4<2x<10-4<2x<10, hər tərəf 22-yə bölündükdə isə −2<x<5-2<x<5, yəni (−2;5)(-2;5) alınır.

Əsas terminlər

Modul işarəsi — xx ədədinin ədəd oxunda OO nöqtəsindən olan məsafəsini bildirən ∣x∣|x| işarəsi.
İkiqat bərabərsizlik — −a<x<a-a<x<a kimi iki bərabərsizliyin eyni zamanda ödənilməsini bildirən yazılış.
Aralıq — Bərabərsizliyin həllər çoxluğunun (−a;a)(-a;a) və ya (−∞;−a)∪(a;+∞)(-\infty;-a)\cup(a;+\infty) kimi ədəd oxu üzərində göstərilməsi forması.
Mütləq xəta — Ölçülən kəmiyyətin standart qiymətdən kənara çıxma həddi; standart qiymət 450450, mütləq xəta 1414 olduqda ∣x−450∣≤14|x-450|\le 14 bərabərsizliyi ilə ifadə olunur.
Modul işarəsi daxilində dəyişəni olan sadə bərabərsizliklər (a>0a>0)
Bərabərsizlikİkiqat/ayrı yazılışHəllər çoxluğu
∣x∣<a|x|<a−a<x<a-a<x<a(−a;a)(-a;a)
∣x∣≤a|x|\le a−a≤x≤a-a\le x\le a[−a;a][-a;a]
∣x∣>a|x|>ax<−ax<-a və ya x>ax>a(−∞;−a)∪(a;+∞)(-\infty;-a)\cup(a;+\infty)
∣x∣≥a|x|\ge ax≤−ax\le -a və ya x≥ax\ge a(−∞;−a]∪[a;+∞)(-\infty;-a]\cup[a;+\infty)
✎∣2x−3∣<7|2x-3|<7 bərabərsizliyinin həlli
  1. 1İkiqat bərabərsizliyə keçid: ∣2x−3∣<7|2x-3|<7 bərabərsizliyi −7<2x−3<7-7<2x-3<7 ikiqat bərabərsizliyi ilə eynigüclüdür.
  2. 2Hər tərəfə 3 əlavə etmək: −7+3<2x<7+3-7+3<2x<7+3, yəni −4<2x<10-4<2x<10.
  3. 3Hər tərəfi 2-yə bölmək: −2<x<5-2<x<5, yəni həllər çoxluğu (−2;5)(-2;5)-dir.
⚠️Diqqət

∣x∣>a|x|>a və ∣x∣≥a|x|\ge a bərabərsizliklərinin həllər çoxluğu iki ayrı şaxədən ibarətdir; bunu tək bir (−a;a)(-a;a) aralığı kimi yazmaq səhvdir.

💡Qeyd

≤\le və ≥\ge işarələrində sərhəd nöqtələri həllər çoxluğuna daxil edilir və mötərizələr kvadrat ([ ][\,]) olur, << və >> işarələrində isə sərhəd nöqtələri daxil edilmir və mötərizələr dairəvi (( )(\,)) olur.

Qaydalar

  1. 1a>0a>0 olduqda ∣x∣<a|x|<a bərabərsizliyi −a<x<a-a<x<a ikiqat bərabərsizliyi ilə eynigüclüdür.
  2. 2a>0a>0 olduqda ∣x∣≤a|x|\le a bərabərsizliyi −a≤x≤a-a\le x\le a ikiqat bərabərsizliyi ilə eynigüclüdür.
  3. 3a>0a>0 olduqda ∣x∣>a|x|>a bərabərsizliyinin həllər çoxluğu (−∞;−a)∪(a;+∞)(-\infty;-a)\cup(a;+\infty)-dir.
  4. 4a>0a>0 olduqda ∣x∣≥a|x|\ge a bərabərsizliyinin həllər çoxluğu (−∞;−a]∪[a;+∞)(-\infty;-a]\cup[a;+\infty)-dir.
  5. 5∣x−b∣<a|x-b|<a formalı bərabərsizlik ikiqat bərabərsizliyə (−a<x−b<a-a<x-b<a) keçirilərək, hər tərəfə bb əlavə etməklə həll olunur.
  6. 6∣x−b∣>a|x-b|>a formalı bərabərsizlik x−b<−ax-b<-a və ya x−b>ax-b>a şəklində iki ayrı bərabərsizliyə ayrılaraq həll olunur, nəticələr birləşmə ilə göstərilir.
  7. 7∣x∣≥0|x|\ge 0 olduğundan, sağ tərəfi müsbət olmayan ∣x∣<a|x|<a (burada a≤0a\le 0) bərabərsizliyinin heç bir həlli yoxdur, ∣x∣>a|x|>a (burada a≤0a\le 0) isə bütün həqiqi ədədlər üçün doğrudur.

Məşq

6 asan · 6 orta · 6 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir