Ədədi aralıqlar
Ədədi aralığın növlərini (interval, parça və digər aralıqlar), bir ədədin aralığa aidliyini və aralıqlar üzərində kəsişmə, birləşmə və fərq əməliyyatlarını öyrən.
Ədəd oxu üzərində şərtini ödəyən bütün həqiqi ədədlər çoxluğuna interval deyilir; uc nöqtələr çoxluğa daxil deyil. Hər iki uc nöqtə də daxil edilərsə, parçası alınır; bir tərəf daxil, digəri xaric olanda isə və ya aralığı yazılır. Yalnız bir tərəfdən hədd olan çoxluqlar da aralıq adlanır: üçün , üçün , üçün , üçün . Kvadrat mötərizə uc nöqtənin çoxluğa daxil olduğunu, dairəvi mötərizə isə xaric olduğunu göstərir. Bir ədədin verilmiş aralığa aid olub-olmadığını yoxlamaq üçün onu hər iki həddlə ayrıca müqayisə etmək lazımdır. İki aralığın ortaq nöqtələrindən ibarət çoxluq kəsişmə, ən azı birinə aid olan bütün nöqtələrdən ibarət çoxluq isə birləşmə adlanır; fərqi isə -ya aid olub -yə aid olmayan nöqtələri göstərir. Bu əməliyyatlar tez-tez müxtəlif mötərizə növləri olan aralıqlar üzərində aparılır, ona görə hər addımda uc nöqtənin daxil, yoxsa xaric olduğuna diqqət etmək vacibdir.
Məsələn: aralıqlarının birləşməsi, hər iki aralığın bütün nöqtələrini əhatə edən vahid aralığını verir.
Əsas terminlər
| Bərabərsizlik | Aralıq yazılışı | Adı |
|---|---|---|
| İnterval | ||
| Parça | ||
| — | ||
| — | ||
| — | ||
| — | ||
| — | ||
| — |
- 1Sol hədləri müqayisə et: Sol hədlər (dairəvi, -dan) və (kvadrat, -dan); daha kiçik olan götürülür, o dairəvi mötərizə ilədir.
- 2Sağ hədləri müqayisə et: Sağ hədlər (kvadrat, -dan) və (kvadrat, -dan); daha böyük olan götürülür, o kvadrat mötərizə ilədir.
- 3Birləşməni yaz: .
Kvadrat mötərizə uc nöqtənin aralığa daxil olduğunu, dairəvi mötərizə isə xaric olduğunu bildirir; bu işarəni qarışdırmaq tez-tez rast gəlinən səhvdir.
Sonsuzluq işarəsi yanında həmişə dairəvi mötərizədən istifadə olunur, çünki sonsuzluq konkret ədəd deyil və çoxluğa daxil edilə bilməz.
Qaydalar
- 1 intervalında və uc nöqtələri çoxluğa daxil deyil, çoxluq bərabərsizliyini ödəyir.
- 2 parçasında hər iki uc nöqtə çoxluğa daxildir, çoxluq ikiqat bərabərsizliyini ödəyir.
- 3 aralığında sol hədd daxil, sağ hədd xaricdir; -də isə əksinədir.
- 4 və aralıqları uc nöqtəni xaric edir, və isə daxil edir.
- 5Bir ədədin aralığa aid olub-olmadığını yoxlamaq üçün onu hər iki həddlə ayrı-ayrılıqda müqayisə etmək lazımdır.
- 6İki aralığın kəsişməsi () onların ortaq nöqtələrini, birləşməsi () isə bütün nöqtələrini göstərir.
- 7 fərqi aralığına aid olub -yə aid olmayan nöqtələri göstərir.
Məşq
9 asan · 9 orta · 9 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir