m8-c12· Bölmə 3. Kvadrat tənliklər· ~10 dəq

Kvadrat tənliyin qrafik üsulla həlli

Kvadrat tənliyi parabola ilə düz xəttin ortaq nöqtələri vasitəsilə qrafik üsulla həll et.

Kvadrat tənliyi qrafik üsulla həll etmək üçün x2+px+q=0x^2+px+q=0 tənliyi x2=−px−qx^2=-px-q şəklinə salınır. Sonra y=x2y=x^2 parabolası ilə y=−px−qy=-px-q düz xəttinin ortaq nöqtələri axtarılır: bu nöqtələrin absisləri tənliyin kökləridir. Parabola ilə düz xətt iki nöqtədə kəsişə bilər — bu halda tənliyin iki müxtəlif kökü var. Onlar bir ortaq (toxunma) nöqtəsinə malik ola bilər — bu halda tənliyi ödəyən ədəd yeganədir. Ya da onların heç bir ortaq nöqtəsi olmaya bilər — bu halda tənliyin həqiqi kökü yoxdur. Bu üç hal — kəsişmə, toxunma və ortaq nöqtənin olmaması — parabola ilə düz xəttin bir-birinə nəzərən vəziyyətindən asılıdır. Ümumi ax2+bx+c=0ax^2+bx+c=0 (a≠0a\ne 0) tənliyini bu üsulla həll etmək üçün əvvəlcə onun hər iki tərəfini aa əmsalına bölərək x2+px+q=0x^2+px+q=0 şəklinə salmaq, sonra həmin üsulu tətbiq etmək əlverişlidir. Tapılan kökləri tənlikdə yerinə yazaraq yoxlamaq lazımdır ki, onların düzgünlüyünə əmin olaq. Qrafik üsulla tapılan həll bir çox hallarda dəqiq deyil, təqribi olur.

📌Nümunə

Məsələn: x2+2x−3=0x^2+2x-3=0 tənliyi x2=3−2xx^2=3-2x şəklinə salınır, y=x2y=x^2 və y=3−2xy=3-2x qrafikləri x=−3x=-3 və x=1x=1 nöqtələrində kəsişir, hər iki ədəd yoxlamaqla tənliyi ödəyir.

Əsas terminlər

Qrafik üsul — Kvadrat tənliyi x2=−px−qx^2=-px-q şəklinə salıb, y=x2y=x^2 parabolası ilə y=−px−qy=-px-q düz xəttinin ortaq nöqtələrinin absislərini tapmaqla həll üsulu.
Kəsişmə nöqtəsi — Parabola ilə düz xəttin ortaq nöqtəsi; onun absisi tənliyin kökünü verir.
Toxunma nöqtəsi — Parabola ilə düz xəttin yeganə ortaq nöqtəsi; bu halda tənliyi ödəyən ədəd yeganədir.
Təqribi həll — Qrafik üsulla tapılan, bir çox hallarda dəqiq olmayan həll.
y=x2y=x^2 funksiyasının qiymətləri
x-3-2-10123
y=x2y=x^29410149

Parabolanın seçilmiş nöqtələrdəki ordinatları.

✎x2+2x−3=0x^2+2x-3=0 tənliyinin qrafik üsulla həlli
  1. 11. Tənliyi çevir: x2+2x−3=0x^2+2x-3=0 tənliyi x2=3−2xx^2=3-2x şəklinə salınır.
  2. 22. Funksiyaların qiymətlərini müqayisə et: y=x2y=x^2 və y=3−2xy=3-2x funksiyalarının qiymətləri x=−3x=-3 nöqtəsində bərabərdir (9=99=9) və x=1x=1 nöqtəsində də bərabərdir (1=11=1).
  3. 33. Kökləri yoxla: Hər iki ədəd (x=−3x=-3 və x=1x=1) tənlikdə yerinə yazılaraq yoxlanılır və tənliyi ödəyir, deməli x2+2x−3=0x^2+2x-3=0 tənliyinin kökləri −3-3 və 11-dir.
⚠️Diqqət

Qrafik üsulla tapılan kök bir çox hallarda dəqiq deyil, təqribi olur.

Qaydalar

  1. 1x2+px+q=0x^2+px+q=0 tənliyini qrafik üsulla həll etmək üçün onu x2=−px−qx^2=-px-q şəklinə sal.
  2. 2y=x2y=x^2 parabolası ilə y=−px−qy=-px-q düz xəttinin ortaq nöqtələrinin absisləri tənliyin kökləridir.
  3. 3Parabola ilə düz xətt iki nöqtədə kəsişirsə, tənliyin iki müxtəlif kökü var.
  4. 4Parabola ilə düz xətt bir ortaq (toxunma) nöqtəsinə malikdirsə, tənliyi ödəyən ədəd yeganədir.
  5. 5Parabola ilə düz xəttin ortaq nöqtəsi yoxdursa, tənliyin həqiqi kökü yoxdur.
  6. 6ax2+bx+c=0ax^2+bx+c=0 (a≠0a\ne 0) tənliyini qrafik üsulla həll etmək üçün əvvəlcə hər iki tərəfi aa-ya bölərək x2+px+q=0x^2+px+q=0 şəklinə sal.

Məşq

3 asan · 3 orta · 3 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir